OPUBLIKOWANO: 18 STYCZNIA 2016

Mutyzm wybiórczy

Rozmowa z Barbarą Ołdakowską-Żyłką, terapeutką i założycielką Fundacji „Mówię”, działającej na rzecz osób dotkniętych mutyzmem wybiórczym

Agnieszka Domagała: Czym jest mutyzm wybiórczy i jakie są jego przyczyny?

Barbara Ołdakowska-Żyłka: Mutyzm wybiórczy to zaburzenie wieku dziecięcego o podłożu lękowym.  Jego specyfika polega na niemożności mówienia w niektórych sytuacjach społecznych. W innych sytuacjach dziecko jest w stanie mówić w sposób adekwatny do swojego wieku. Dotychczas nie zidentyfikowano jednej, głównej przyczyny mutyzmu wybiórczego, jednak wśród czynników odpowiedzialnych za wystąpienie tego zaburzenia wyróżnia się: predyspozycje genetyczne, wysoki poziom stresu, wychowywanie się w rodzinie dwujęzycznej, pobyt w obcym kraju, narażenie na oddziaływanie drugiego języka między drugim a czwartym rokiem życia.

Jak odróżnić mutyzm wybiórczy od nieśmiałości i wstydliwości?

Mutyzm wybiórczy jest znacznie bardziej dotkliwy. Dziecku nieśmiałemu brakuje zazwyczaj pewności siebie, wskutek czego wycofuje się z kontaktu. Natomiast dziecko z mutyzmem wybiórczym chce mówić, ale poziom napięcia jest tak paraliżujący, że na to nie pozwala. Nieśmiałość może być rozumiana jako stała cecha osobowości danego dziecka, która objawia się w wielu sytuacjach. Dzieci z mutyzmem wybiorczym potrafią być bardzo żywiołowe w bezpiecznym, np. domowym środowisku, podczas gdy w sytuacji społecznej zamykają się w sobie. Co ważne, dzieci nieśmiałe z czasem nauczą się brać udział w interakcjach społecznych, natomiast dzieci mutystyczne, aby to osiągnąć, potrzebują pomocy.

Czy mutyzm może być mylony np. z autyzmem?

Mutyzm wybiórczy jest stosunkowo mało znany. Jeżeli dziecko nie mówi, jedną z pierwszych hipotez na temat diagnozy może być autyzm. Wszak deficyty w komunikacji są bardzo istotnym kryterium diagnostycznym tego zaburzenia. Jednak jasno zdefiniowane kryteria diagnostyczne, którymi posługują się specjaliści, wykluczają współwystępowanie mutyzmu wybiórczego i całościowych zaburzeń rozwoju, do jakich należy autyzm. Istnieje kilka podstawowych różnic pomiędzy tymi zaburzeniami. Po pierwsze, dziecko z mutyzmem wybiórczym nie mówi tylko w wybranych sytuacjach, a poza nimi wypowiada się w sposób typowy dla swojego wieku. W przypadku autyzmu wybiórczość także może występować (specyfika autyzmu jest bardzo szeroka), ale nie ma charakteru lękowego. Ponadto dziecko mutystyczne rozumie kierowane do niego komunikaty, jak również jest w stanie rekompensować brak mowy gestami i wyraźnie dąży do kontaktu z innymi. Specyficzne upodobania, np. dotyczące jedzenia lub ubierania, nie są aż tak sztywne i nasilone jak w przypadku autyzmu.

Czy mutyzm wybiórczy ma jakieś granice wiekowe?