OPUBLIKOWANO: 14 STYCZNIA 2016
Dziecko z autyzmem
Pojęcie autyzmu zostało wprowadzone w 1943 roku przez austriacko-amerykańskiego psychiatrę Leo Kannera, który zaobserwował u pewnej grupy dzieci szereg charakterystycznych, nietypowych zachowań. Dziwne objawy dotyczyły przede wszystkim zupełnego braku lub nagłego zerwania komunikacji z otoczeniem, wycofania z kontaktu oraz znacznie ograniczonych zainteresowań. Dzieci obserwowane przez Kannera najczęściej nie mówiły, nie patrzyły na inne osoby, zajmowały się niemal wyłącznie jednym rodzajem aktywności, unikając kontaktu z ludźmi.
Od tamtego czasu w rozumieniu autyzmu wiele się zmieniło. Kolejne badania i obserwacje stopniowo pokazały, że autyzm jest zjawiskiem bardzo złożonym i niejednoznacznym.
Autyzm – choroba czy zaburzenie?
Autyzm jest obecnie rozumiany jako spektrum całościowych zaburzeń rozwoju. Najważniejszą cechą diagnostyczną tego spektrum jest to, że charakterystyczne objawy występują przed ukończeniem przez dziecko trzeciego roku życia i utrzymują się w mniejszym lub większym nasileniu przez cały czas, w różnych sytuacjach i nie mijają wraz z wiekiem (choć ich forma może się zmieniać).
Zgodnie z obecnym stanem wiedzy na temat przyczyn powstawania i rozwoju spektrum autyzmu, w genezie tego rodzaju zaburzeń, już od momentu poczęcia, bierze udział szereg różnych czynników, takich jak np.: predyspozycje genetyczne, warunki prenatalne, warunki środowiskowe, a także pojedyncze stresory i bodźce wywołujące. Autyzm w złożony sposób od samego początku wpływa na specyfikę całego rozwoju danej osoby.
Objawy i rozpoznawanie
Po czym w takim razie możemy poznać, że dane dziecko przejawia zaburzenia ze spektrum autyzmu? Zgodnie z kryteriami diagnostycznymi wyodrębniamy trzy najważniejsze obszary nieprawidłowości:
- nawiązywanie i podtrzymywanie kontaktów i relacji społecznych,
- komunikowanie się,
- reakcje, zachowania i zainteresowania.
Nawiązywanie i podtrzymywanie kontaktów i relacji społecznych
U osób niskofunkcjonujących (głęboki poziom zaburzeń ze spektrum autyzmu) może przejawiać się tym, że dana osoba:
- nie nawiązuje kontaktu wzrokowego (bądź wyraźnie celowo go unika, uciekając wzrokiem),
- nie inicjuje interakcji, wszystkie aktywności podejmuje sama, nie odnosząc się do drugiej osoby,
- zdaje się nie zauważać drugiej osoby, nie zwracać na nią uwagi, np. odwraca się tyłem, odsuwa,
- protestuje, gdy druga osoba próbuje nawiązać kontakt z własnej inicjatywy – gdy podchodzi bliżej,
- protestuje, gdy druga osoba chce wspólnie wykorzystywać jeden przedmiot, np. bawić się tą samą zabawką, wykonywać tę samą aktywność,
- sporadycznie podejmuje aktywność na bardzo krótka chwilę, nie podtrzymując jej później z własnej inicjatywy (np. dziecku podoba się rysowanie z dorosłym, śmieje się i cieszy, ale gdy dorosły się wycofa – dziecko odejdzie, nie zasygnalizuje, że chciałoby kontynuować zabawę).
U osób wysokofunkcjonujących (dyskretny poziom zaburzeń ze spektrum autyzmu) może przejawiać się tym, że dana osoba:
- nawiązuje kontakt wzrokowy, ale sporadycznie i raczej niechętnie, albo w sposób specyficzny, natarczywy i nienaturalny, niedostosowany do rozmówcy,
- sporadycznie inicjuje interakcję, np. zadaje pytania, aby uzyskać konkretną wiedzę, lub podchodzi, by podzielić się wiedzą, którą już posiada i zależy jej wtedy na tym, aby druga osoba słuchała,
- widać, że zauważa obecność drugiej osoby, choć nie wie, co ma w tej sytuacji zrobić, zachowuje się sztywno, nienaturalnie, jest zawsze zakłopotana w obecności innych ludzi, czasami nawiązuje kontakt nieadekwatnie (np. zadając specyficzne, stereotypowe pytania, na które sama zna odpowiedź),
- nie wie, co zrobić (np. milczy lub odpowiada nieadekwatnie, dziwnie i zaskakująco), gdy druga osoba próbuje nawiązać kontakt, podchodzi bliżej,
- woli wykonywać zadania samodzielnie, niż współpracować (podczas współpracy np. irytuje się, próbuje narzucać własne zdanie innym lub całkowicie wycofuje się z interakcji),
