OPUBLIKOWANO: 22 GRUDNIA 2015
ZAKTUALIZOWANO: 14 STYCZNIA 2018

Prawo autorskie w przedszkolu

Opracował: Marcin Majchrzak, prawnik, członek Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 880 ze zm.).

Obecnie placówki oświatowe mają dostęp do nieograniczonej liczby publikacji książkowych, filmów czy innego rodzaju utworów autorskich, które mogą wspomóc je w prawidłowym realizowaniu procesu edukacyjnego. Dzięki internetowi wiele książek, opracowań, utworów, do których dotarcie jeszcze kilka lat temu mogło sprawiać trudności, dziś jest na wyciągnięcie ręki. Łatwy oraz powszechny dostęp do wielu utworów nie oznacza jeszcze, że korzystanie z nich będzie następowało zgodnie z prawem, w tym zwłaszcza prawem autorskim. Świadomość istnienia tego typu przepisów pozwoli uniknąć wielu nieprzyjemnych sytuacji związanych z roszczeniami finansowymi ze strony twórców dzieł, które są często bezprawnie wykorzystywane przez jednostki oświatowe.

Regulacje prawne

Podstawowym aktem prawnym regulującym zasady ochrony praw twórców oraz korzystania z cudzych utworów jest Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Ustawa ta uległa 20 listopada 2015 r. istotnej nowelizacji, również w zakresie korzystania przez placówki oświatowe z utworów w ramach dozwolonego użytku publicznego.

Definicja utworu

Zgodnie z art. 1 przywołanej Ustawy przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia – określany jako „utwór". Utworami są w szczególności prace literackie, publicystyczne i naukowe, plastyczne, fotograficzne, muzyczne i słowno-muzyczne, sceniczne i audiowizualne (w tym filmowe). Jednocześnie według art. 4 tej Ustawy przedmiotu prawa autorskiego nie stanowią m.in.:

• akty normatywne lub ich urzędowe projekty,
• urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole,
• proste informacje prasowe.

Na prawo autorskie składają sie autorskie prawa osobiste oraz autorskie prawa majątkowe. Co do zasady autorskie prawa osobiste podlegają nieograniczonej ochronie w czasie, nie można się ich zrzec lub ich zbyć. Artykuł 16 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych stanowi, że do autorskich praw osobistych należy w szczególności prawo do autorstwa utworu, oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo udostępniania go anonimowo czy nienaruszalność treści i formy utworu.

Z kolei autorskie prawa majątkowe dają prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji (wytwarzanie egzemplarzy utworu, obrót utworem, wykonywanie, wyświetlanie czy udostępnianie przez internet) oraz wynagrodzenia za korzystanie z utworu – art. 17 Ustawy. Autorskie prawa majątkowe, w przeciwieństwie do autorskich praw osobistych, mogą przejść na inną osobę, np. w drodze dziedziczenia bądź umowy. Autor może także zdecydować o darmowym udostępnianiu swojego utworu, np. w internecie. Czas trwania autorskich praw majątkowych jest ograniczony. Zgodnie z art. 36 Ustawy autorskie prawa majątkowe gasną z upływem lat siedemdziesięciu:

• od śmierci twórcy, a do utworów współautorskich – od śmierci współtwórcy, który przeżył pozostałych,
• w odniesieniu do utworu, którego twórca nie jest znany – od daty pierwszego rozpowszechnienia, chyba że pseudonim nie pozostawia wątpliwości co do tożsamości autora lub jeżeli autor ujawnił swoją tożsamość,
• w odniesieniu do utworu, do którego autorskie prawa majątkowe przysługują z mocy ustawy innej osobie niż twórca – od daty rozpowszechnienia utworu, a gdy utwór nie został rozpowszechniony – od daty jego ustalenia,
• w odniesieniu do utworu audiowizualnego – od śmierci najpóźniej zmarłej z wymienionych osób: głównego reżysera, autora scenariusza, autora dialogów, kompozytora muzyki skomponowanej do utworu audiowizualnego,
• w odniesieniu do utworu słowno-muzycznego, jeżeli utwór słowny i utwór muzyczny zostały stworzone specjalnie dla danego utworu słowno-muzycznego – od śmierci później zmarłej z wymienionych osób: autora utworu słownego albo kompozytora utworu muzycznego.