OPUBLIKOWANO: 17 LUTEGO 2018
Prawo autorskie w przedszkolu niepublicznym
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 880 ze zm.),
- Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 59 ze zm.),
- Ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 173).
Obecnie placówki oświatowe mają dostęp do nieograniczonej liczby publikacji książkowych, filmów czy innego rodzaju utworów autorskich, które mogą wspomóc je w prawidłowym realizowaniu procesu edukacyjnego. Dzięki internetowi wiele książek czy opracowań, do których dotarcie jeszcze kilka lat temu mogło sprawiać trudności, dziś jest na wyciągnięcie ręki. Łatwy oraz powszechny dostęp nie oznacza jeszcze, że korzystanie z nich będzie następowało zgodnie z prawem, w tym zwłaszcza z prawem autorskim. Świadomość istnienia tego typu przepisów pozwoli uniknąć nieprzyjemnych sytuacji związanych z roszczeniami finansowymi ze strony twórców dzieł, które często są bezprawnie wykorzystywane przez jednostki oświatowe.
Regulacje prawne
Podstawowym aktem prawnym regulującym zasady ochrony praw twórców oraz korzystania z cudzych utworów jest Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Uległa ona 20 listopada 2015 r. istotnej nowelizacji, również w zakresie korzystania przez placówki oświatowe z utworów w ramach dozwolonego użytku publicznego.
Definicja utworu
Zgodnie z art. 1 przywołanej Ustawy przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia – określany jako „utwór". Utworami są w szczególności prace literackie, publicystyczne i naukowe, plastyczne, fotograficzne, muzyczne i słowno-muzyczne, sceniczne i audiowizualne (w tym filmowe). Jednocześnie według art. 4 tej Ustawy przedmiotu prawa autorskiego nie stanowią m.in.:
- akty normatywne lub ich urzędowe projekty,
- urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole,
- opublikowane opisy patentowe lub ochronne,
- proste informacje prasowe.
Na prawo autorskie składają się autorskie prawa osobiste i autorskie prawa majątkowe. Co do zasady te pierwsze podlegają nieograniczonej ochronie w czasie, nie można się ich zrzec ani ich zbyć. Artykuł 16 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych stanowi, że do autorskich praw osobistych należy w szczególności prawo do autorstwa utworu, oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo udostępniania go anonimowo czy nienaruszalność treści i formy utworu.
Z kolei autorskie prawa majątkowe dają prawo do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji (wytwarzanie egzemplarzy utworu, obrót utworem, wykonywanie, wyświetlanie czy udostępnianie przez internet) oraz wynagrodzenia za korzystanie z utworu (art. 17 Ustawy). Autorskie prawa majątkowe, w przeciwieństwie do autorskich praw osobistych, mogą przejść na inną osobę, np. w drodze dziedziczenia bądź umowy. Autor może także zdecydować o darmowym udostępnianiu swojego utworu, np. w internecie. Czas trwania autorskich praw majątkowych jest ograniczony. Zgodnie z art. 36 Ustawy autorskie prawa majątkowe gasną z upływem 70 lat:
- od śmierci twórcy, a do utworów współautorskich – od śmierci współtwórcy, który przeżył pozostałych,
- w odniesieniu do utworu, którego twórca nie jest znany – od daty pierwszego rozpowszechnienia, chyba że pseudonim nie pozostawia wątpliwości co do tożsamości autora lub jeżeli autor ujawnił swoją tożsamość,
- w odniesieniu do utworu, do którego autorskie prawa majątkowe przysługują z mocy ustawy innej osobie niż twórca – od daty rozpowszechnienia utworu, a gdy utwór nie został rozpowszechniony – od daty jego ustalenia,
- w odniesieniu do utworu audiowizualnego – od śmierci najpóźniej zmarłej z wymienionych osób: głównego reżysera, autora scenariusza, autora dialogów, kompozytora muzyki skomponowanej do utworu audiowizualnego,
- w odniesieniu do utworu słowno-muzycznego, jeżeli utwór słowny i utwór muzyczny zostały stworzone specjalnie dla danego utworu słowno-muzycznego – od śmierci później zmarłej z wymienionych osób: autora utworu słownego albo kompozytora utworu muzycznego.
