OPUBLIKOWANO: GRUDZIEŃ 2014

Odpowiedzialność materialna pracowników – cz. 2

Opracowała: Aleksandra Kuczkowska, radca prawny

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502),
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.),
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. z 1997 r. Nr 88 poz. 553 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. z 1996 r. Nr 62 poz. 289 ze zm.).

Ograniczenie i wyłączenie odpowiedzialności pracownika

W określonych okolicznościach odpowiedzialność pracownika z tytułu wyrządzonej – nieumyślnie – szkody może zostać ograniczona, a nawet wyłączona.

Pracownik nie odpowiada za szkodę, w zakresie, w jakim do jej powstania lub zwiększenia przyczynił się pracodawca lub inna osoba (m.in. na podstawie art. 117 § 1 Kodeksu pracy). Przyczynienie się pracodawcy lub innej osoby do powstania lub zwiększenia szkody, za którą odpowiedzialny jest pracownik, istnieje wówczas, gdy zachowanie się pracodawcy lub innej osoby pozostaje w normalnym związku przyczynowym z zaistniałą szkodą i bez którego szkoda w ogóle lub w takich rozmiarach by nie powstała (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1985 r., IV PR 32/85).

Zgodnie natomiast z art. 117 § 2 k.p., pracownik nie ponosi ryzyka związanego z działalnością pracodawcy, a w szczególności nie odpowiada za szkodę wynikłą w związku z działaniem w granicach tzw. dopuszczalnego ryzyka.

W zakresie pojęcia ryzyka pracodawcy mieszczą się „zarówno skutki wadliwej organizacji pracy, jak i skutki niezawinionego działania lub zaniechania pracownika” (por. J. Skoczyński [w:] Kodeks pracy. Komentarz, red. L. Florek, Warszawa 2011).

Wyjaśnienie zakresu pojęcia dopuszczalnego ryzyka wymaga z kolei odwołania się – na zasadach analogii – do regulacji zawartych w przepisach prawa karnego. Zgodnie z art. 27 § 1 Kodeksu karnego, „nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu przeprowadzenia eksperymentu poznawczego, medycznego, technicznego lub ekonomicznego, jeżeli spodziewana korzyść ma istotne znaczenie poznawcze, medyczne lub gospodarcze, a oczekiwanie jej osiągnięcia, celowość oraz sposób przeprowadzenia eksperymentu są zasadne w świetle aktualnego stanu wiedzy”.

Na podstawie powyższej prawnokarnej definicji na gruncie prawa pracy wskazuje się, że zwolnienie pracownika z odpowiedzialności za wyrządzoną szkodę w oparciu o przesłankę „dopuszczalnego ryzyka” będzie mieć miejsce w przypadku, gdy podjęte przez pracownika działanie o niepewnym skutku miało na celu interes (korzyść) pracodawcy, oczekiwanie uzyskania tych korzyści było uzasadnione w świetle aktualnego stanu wiedzy i doświadczenia, a prawdopodobieństwo mogących wystąpić szkód mniejsze niż prawdopodobieństwo osiągnięcia spodziewanych korzyści (por. J. Skoczyński [w:] Kodeks pracy. Komentarz, red. L. Florek, Warszawa 2011 oraz W. Uziak [w:] Kodeks pracy z komentarzem, red. U. Jackowiak, Gdynia 2014).

Wyrządzenie szkody przez kilku pracowników

Zgodnie z art. 118 k.p., w razie wyrządzenia szkody przez kilku pracowników każdy z nich ponosi odpowiedzialność za jej część, stosownie do przyczynienia się do niej i stopnia winy. Jeżeli nie jest jednak możliwe ustalenie tych okoliczności, pracownicy odpowiadają w częściach równych.

Przepisy Kodeksu pracy