OPUBLIKOWANO: LUTY 2014
ZAKTUALIZOWANO: 4 SIERPNIA 2017

Dyrektor szkoły a pełnienie funkcji publicznej

Opracował: dr Patryk Kuzior, doktor nauk prawnych, specjalista w zakresie prawa oświatowego

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 59 ze zm.),
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1137 ze zm.),
• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1189),
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1666 ze zm.),
• Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.),
• Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe (Dz.U. z 1984 r. Nr 5 poz. 24 ze zm.),
• Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1764).

Dyrektor szkoły publicznej – zarówno samorządowej, jak i prowadzonej przez organy administracji rządowej – w świetle obowiązujących przepisów prawa jest nie tylko kierownikiem jednostki organizacyjnej wykonującej zadania publiczne z zakresu oświaty i wychowania, ale także funkcjonariuszem publicznym w rozumieniu art. 115 § 13 Kodeksu karnego. W konsekwencji jest także osobą pełniącą funkcję publiczną, bo taką szerszą kategorię obejmującą m.in. funkcjonariuszy publicznych przewiduje art. 115 § 19 k.k. Przypisanie dyrektorowi publicznej szkoły statusu funkcjonariusza publicznego oraz osoby pełniącej funkcję publiczną pociąga za sobą konsekwencje w sferze prawa karnego. Z jednej strony przysługuje mu bowiem szersza niż każdej innej osobie ochrona prawna w związku z pełnioną funkcją, wyrażająca się przede wszystkim surowszą odpowiedzialnością osób atakujących chronione prawem dobra dyrektora szkoły, takie jak cześć, nietykalność cielesną itd. Z drugiej strony znacznie szersza jest także odpowiedzialność karna dyrektora szkoły, gdyż Kodeks karny ujmuje cały szereg tzw. przestępstw indywidualnych, których dopuścić mogą się jedynie funkcjonariusze publiczni albo osoby pełniące funkcje publiczne.

Stanowiska dyrektora szkoły publicznej nie można jednak postrzegać w kategoriach funkcji publicznej wyłącznie poprzez pryzmat prawa karnego, gdyż byłby to obraz niepełny, pomijający to wszystko, co stanowi o służebnej roli wobec społeczeństwa każdej osoby działającej w sferze publicznej. Zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt 1 Ustawy Prawo oświatowe dyrektor publicznej szkoły (placówki) kieruje jej działalnością oraz reprezentuje ją na zewnątrz, co de facto oznacza zarówno zarządzanie pewnym wycinkiem spraw publicznych, jak i bycie reprezentantem instytucji publicznej, w której działalność ma wgląd społeczeństwo poprzez cały system kontroli instytucjonalnej.

Odpowiedzialność karna

Przepisy Kodeksu karnego, które statuują odpowiedzialność karną dyrektora szkoły publicznej jako funkcjonariusza publicznego, mają zabezpieczać prawidłowość wypełniania wspomnianych wyżej obowiązków. W najszerszym zakresie znajduje to odzwierciedlenie w przepisie art. 231 § 1, który jako czyn zabroniony określa działanie na szkodę interesu publicznego lub prywatnego w związku z przekroczeniem uprawnień lub niedopełnieniem obowiązków. Koniecznie trzeba tu podkreślić, że dla stwierdzenia przestępstwa nieodzowne jest nie tylko ustalenie, że dyrektor szkoły publicznej przekroczył swoje uprawnienia lub nie dopełnił obowiązków, ale także że jego działanie lub zaniechanie wywołało skutek w postaci realnego niebezpieczeństwa powstania szkody (przy czym nie musi ona mieć wymiaru materialnego, ale może być na przykład szkodą moralną).