OPUBLIKOWANO: LISTOPAD 2013
ZAKTUALIZOWANO: 14 STYCZNIA 2018

Kontrole NIK w przedszkolach

Opracowała: Aneta Chamczyńska-Penkala, prawnik

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 524),
• Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 922).

Zasady przeprowadzenia kontroli przez NIK

Zgodnie z art. 2 Ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli kontrolą może być objęta działalność organów administracji rządowej, Narodowego Banku Polskiego, państwowych osób prawnych i innych państwowych jednostek organizacyjnych. NIK może też kontrolować działalność organów samorządu terytorialnego, samorządowych osób prawnych i innych samorządowych jednostek organizacyjnych oraz innych jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych (przedsiębiorców) w zakresie, w jakim wykorzystują one majątek lub środki państwowe lub komunalne oraz wywiązują się ze zobowiązań finansowych na rzecz państwa.

NIK może podejmować kontrole zaplanowane w rocznym planie pracy oraz kontrole doraźne wykraczające poza określony plan pracy, np.:

• kontrolę sprawdzającą, podczas której weryfikowane jest wykorzystanie zgłoszonych wcześniej uwag i wynikających z wystąpień pokontrolnych,
• kontrolę skargową, polegającą na rozpoznaniu skarg i wniosków.

Zgodnie z art. 5 NIK przeprowadza kontrolę pod względem legalności, gospodarności, celowości i rzetelności, z pewnymi zastrzeżeniami. W przypadku kontroli działalności samorządu terytorialnego przeprowadzana jest ona pod kątem legalności, gospodarności i rzetelności, natomiast w odniesieniu do działalności jednostek organizacyjnych i przedsiębiorców sprawdzany jest aspekt legalności i gospodarności.

Cel przeprowadzania kontroli

Postępowanie kontrolne prowadzone jest zgodnie z przepisami rozdziału trzeciego Ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli (art. 27–65). Jego celem jest ustalenie stanu faktycznego w zakresie działalności jednostek poddanych kontroli, jego rzetelne udokumentowanie i dokonanie oceny kontrolowanej działalności według wyżej wymienionych kryteriów. W przypadku, gdy kontrolą objęta jest działalność przedszkola, działania kontrolerów wykonywane są w jego siedzibie, zarówno w godzinach pracy, jak i poza nimi, jeśli zajdzie taka potrzeba, np. w dni wolne od pracy. Istnieje również możliwość wykonywania czynności sprawdzających w siedzibie jednostki organizacyjnej Najwyższej Izby Kontroli, np. przesłuchanie świadków.

Niestety przepisy Ustawy nie wskazują terminu, w jakim kontrolowany podmiot powinien być powiadomiony o planowanej kontroli. Roczne plany kontrolne zamieszczane są wszelako na stronie internetowej NIK na początku każdego roku kalendarzowego i wówczas zainteresowane podmioty mogą dowiedzieć się o ewentualnych kontrolach.

Obowiązki jednostek kontrolowanych i uprawnienia kontrolerów

Wymogi postępowania kontrolnego stanowią, że kierownicy instytucji, w tym dyrektorzy przedszkoli, są zobowiązani do niezwłocznego dostarczania wszelkich dokumentów i materiałów (także elektronicznych), których zażąda inspektor Najwyższej Izby Kontroli, a koniecznych do przygotowania lub przeprowadzenia kontroli. Dotyczy to także udostępnienia baz danych. Powyższe kroki muszą być podejmowane z zachowaniem przepisów o tajemnicy ustawowo chronionej. Kierownicy kontrolowanych jednostek są także zobligowani do zapewnienia osobie prowadzącej postępowanie terminowego udzielania wyjaśnień przez pracowników, udostępniania infrastruktury technicznej i transportowej (z obsługą), a także właściwie wyposażonych pomieszczeń, jeśli zachodzi taka możliwość.

Kontrolerzy NIK w trakcie postępowania kontrolnego mają prawo do (art. 29 ust. 2):

• nieskrępowanego dostępu do obiektów i pomieszczeń,
• wglądu do dokumentacji związanej z działalnością,
• pobierania oraz zabezpieczania dokumentów i innych materiałów dowodowych, z zachowaniem przepisów o tajemnicy ustawowo chronionej,
• przeglądu obiektów, składników majątkowych i przebiegu określonych czynności,
• wzywania i przesłuchiwania świadków,
• żądania wyjaśnień od osób zatrudnionych obecnie lub w przeszłości w kontrolowanej jednostce, na podstawie umów o pracę lub innych umów,
• żądania informacji oraz dokumentacji w ramach przedmiotu postępowania od innych, niepodlegających kontroli instytucji, a także żądania wyjaśnień od ich pracowników,