OPUBLIKOWANO: WRZESIEŃ 2012

ZAKTUALIZOWANO: LISTOPAD 2014

Obowiązki pracodawcy związane z przyjęciem nowego pracownika

Opracował: Marcin Majchrzak, prawnik oraz członek Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502),
• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 191 ze zm.),
• Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 ze zm.),
• Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1202),
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 416 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (Dz.U. z 1996 r. Nr 62 poz. 286 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. z 1996 r. Nr 69 poz. 332 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 17 maja 2001 r. w sprawie realizowania przez nauczycieli tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć wychowawczych w porze nocnej (Dz.U. z 2001 r. Nr 52 poz. 550 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie sposobu usprawiedliwiania nieobecności w pracy oraz udzielania pracownikom zwolnień od pracy (Dz.U. z 1996 r. Nr 60 poz. 281 ze zm.).

Badania lekarskie

Po wyłonieniu najlepszego kandydata należy – zgodnie z art. 229 § 4 Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy – skierować go na wstępne badania lekarskie. Dyrektor nie może dopuścić do pracy nikogo bez aktualnego orzeczenia o braku przeciwwskazań do zajmowania określonego stanowiska. Co więcej, zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 3 Ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela, pracę nauczyciela może wykonywać tylko osoba, która spełnia warunki zdrowotne do uprawiania tego zawodu. Przyszłemu pracownikowi należy zatem dać skierowanie do lekarza medycyny pracy. Zgodnie z § 4 Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy, powinno ono zawierać:

• dane podstawowej jednostki służby medycyny pracy, z którą pracodawca ma podpisaną umowę o świadczenie usług medycznych w zakresie profilaktycznej opieki zdrowotnej,
• dane osobowe zatrudnianego pracownika,
• określenie rodzaju badania profilaktycznego – badanie wstępne,
• określenie stanowiska pracy, na którym ma być zatrudniona dana osoba,
• informacje o występujących na stanowisku pracy czynnikach szkodliwych dla zdrowia lub warunkach uciążliwych, a także aktualnych wynikach badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, wykonywanych na tym stanowisku.

Na podstawie przeprowadzonego badania lekarz wydaje:

• orzeczenie stwierdzające brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na określonym stanowisku lub
• orzeczenie stwierdzające istnienie przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na danym stanowisku.

W razie wydania przez lekarza niekorzystnego orzeczenia zarówno dyrektor, jak i ewentualny przyszły pracownik mają możliwość wystąpienia w ciągu siedmiu dni od daty zaświadczenia, za pośrednictwem orzekającego lekarza, z wnioskiem o wykonanie ponownego badania. Przeprowadza się je we właściwym wojewódzkim ośrodku medycyny pracy w terminie 14 dni od daty złożenia wniosku. Wydane na jego podstawie orzeczenie lekarskie jest ostateczne. Negatywna ocena stwarza większy problem w przypadku nauczyciela, jako że odpowiedni stan zdrowia stanowi bezwzględną przesłankę warunkującą możliwość jego zatrudnienia – zarówno na podstawie umowy o pracę, jak i mianowania. W przypadku pracownika niepedagogicznego dyrektor może zaproponować kandydatowi alternatywne stanowisko pracy, co wiąże się jednak z koniecznością przeprowadzenia nowego badania wstępnego i wydania kolejnego skierowania.

Podpisanie umowy

Zgodnie z art. 11 KN, dyrektor nawiązuje z nauczycielem stosunek pracy odpowiednio na podstawie umowy o pracę lub mianowania na stanowisku zgodnym z posiadanymi przez nauczyciela kwalifikacjami oraz zgodnie z posiadanym przez nauczyciela stopniem awansu zawodowego. Podobnie w przypadku pracownika niepedagogicznego dopuszczenie do pracy musi być poprzedzone podpisaniem umowy o pracę. Gdy ta umowa nie została zawarta z zachowaniem formy pisemnej, dyrektor powinien – najpóźniej w dniu rozpoczęcia pracy przez pracownika – potwierdzić na piśmie ustalenia co do stron umowy, jej rodzaju oraz warunków. Dyrektor jest też zobowiązany do sprawdzenia, czy zatrudniany nauczyciel ma odpowiednie kwalifikacje oraz czy ukończony przez niego kierunek studiów jest zbliżony do przyszłego przedmiotu nauczania lub rodzaju prowadzonych zajęć.

Dyrektor musi się również upewnić, czy nauczyciel:

• posiada pełną zdolność do czynności prawnych oraz korzysta z praw publicznych,
• nie jest oskarżony w postępowaniu karnym ani nie toczy się przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne bądź postępowanie o ubezwłasnowolnienie,
• nie był karany za przestępstwo popełnione umyślnie.

W przypadku zatrudniania nauczyciela mianowanego i dyplomowanego należy dodatkowo sprawdzić:

• posiadanie wymaganego obywatelstwa – określonego w art. 10 ust. 5 pkt 1 KN,
• istnienie warunków do jego zatrudnienia w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony.

W celu udokumentowania ww. podpunktu pierwszego i drugiego wystarczy złożenie przez nauczyciela stosownego oświadczenia. Podpunkt trzeci powinien zostać potwierdzony informacją o niekaralności z KRK, natomiast wymagania dotyczące kwalifikacji – odpowiednimi dyplomami i świadectwami.

Jeśli zaistnieje potrzeba wynikająca z organizacji procesu nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela, a nie ma możliwości zatrudnienia kogoś o odpowiednich kwalifikacjach, można wyjątkowo – za zgodą organu sprawującego nadzór pedagogiczny – zatrudnić osobę, która nie spełnia stawianych wymagań. Nauczyciel przyjęty do pracy w tym trybie nie ma prawa ubiegać się o kolejny stopień awansu zawodowego, natomiast jego wynagrodzenie jest ustalane w taki sam sposób, jak nauczycieli stażystów (art. 10 ust. 10 KN).

Jeżeli dyrektor ma trudności także z zatrudnieniem nauczyciela niespełniającego wymogów kwalifikacyjnych, może – za zgodą kuratora oświaty – przyjąć osobę niebędącą nauczycielem, lecz mającą przygotowanie uznane za odpowiednie do prowadzenia określonych zajęć (art. 7 ust. 1a Ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty). Odnoszą się do tego regulacje k.p., z tym że w tym wypadku zastosowanie mają odpowiednio przepisy dotyczące tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć edukacyjnych nauczycieli, natomiast wysokość wynagrodzenia ustala się na poziomie nie wyższym niż przewidziany dla nauczyciela dyplomowanego.