Dziecięca nadpobudliwość - program korekcji zachowań

Przyczyny powstawania zaburzeń psychicznych u dzieci

Zaburzenia zdrowia psychicznego wynikają zwykle z nieprawidłowego funkcjonowania najbliższego otoczenia dziecka oraz konstytucji jego układu nerwowego. Najczęściej dotyczą zaburzeń funkcjonowania zarówno w sferze emocjonalnej, poznawczej, jak i społecznej. Objawiają się natomiast nieadekwatnymi i niezrozumiałymi dla otoczenia zachowaniami.

Określone, charakterystyczne dla każdego dziecka reakcje emocjonalne są wypadkową wielu istotnych czynników. Wśród nich najistotniejsze to: kontakt z osobami najbliższymi, relacje między nimi a dzieckiem oraz nastawienie uczuciowe wobec dziecka.

Procesy emocjonalne dziecka związane są także z cechami układu nerwowego, funkcjonowaniem układu endokrynologicznego i ogólnym stanem jego zdrowia.

Podstawowymi parametrami układu nerwowego, które odgrywają najistotniejszą rolę w rozwoju emocjonalnym są: siła, równowaga i ruchliwość procesów nerwowych.

Siła układu nerwowego, to innymi słowy, zdolność komórek nerwowych do pracy, czyli wytwarzania w nich, z określonym natężeniem, procesów pobudzania i hamowania. Równowaga procesów nerwowych to określony stosunek siły pobudzenia do siły hamowania (może tutaj następować równowaga albo przewaga jednej z nich). Ruchliwość procesów nerwowych to z kolei zdolność układu nerwowego do przechodzenia od stanu pobudzenia do hamowania i odwrotnie. Za optymalny uważa się stan równowagi pomiędzy tymi procesami. Najbardziej niekorzystnym wydaje się natomiast taki zespół cech układu nerwowego, w którym procesy pobudzenia dominują nad procesami hamowania. Prowadzi to do powstania predyspozycji do nadpobudliwości psychoruchowej lub reakcji nerwicowych.

Wszyscy badacze zgodnie jednak podkreślają, że największy wpływ na powstawanie tych zaburzeń mają czynniki społeczne. Oczywiście, dziecko o słabym systemie nerwowym dużo szybciej i mocniej reaguje na nieprawidłowe sytuacje środowiskowe, jest ono również bardziej podatne na wystąpienie zaburzeń zdrowia psychicznego.

Podsumowując, stopień nasilenia zaburzenia jest wypadkową predyspozycji organicznych oraz warunków środowiskowych danej jednostki.

Spośród warunków środowiskowych najistotniejszą rolę pełni środowisko rodzinne dziecka. Duże znaczenie mają tu warunki bytowe danej rodziny, jej struktura (pełna - rozbita, wielopokoleniowa - jednopokoleniowa, wielodzietna - jednodzietna ), atmosfera panująca w rodzinie oraz stosowany system wychowawczy (szczególnie niekorzystne to systemy nadmiernie karzące, nadmiernie liberalne bądź niekonsekwentne). Największe znaczenie przypisuje się jednak postawie rodziców, którą określa się w następujących kategoriach:

akceptacja - odrzucenie,

uznanie praw - nadmierne wymagania,

rozumna swoboda - nadmierna ochrona,

współdziałanie - unikanie.

Trudności w kontaktach z rodzicami zwykle przybierają na sile w późniejszym okresie życia dziecka. Najczęściej bywa tak, że brak akceptacji dla postępowania dziecka ze strony rodziców wywołuje u niego poczucie zagrożenia i stany lękowe. Te z kolei wzmacniają niekorzystne dla dziecka reakcje rodziców (nadmierne karanie czy wręcz odrzucenie).

Drugim źródłem powstawania zaburzeń zdrowia psychicznego u dzieci jest atmosfera poza domem rodzinnym. Mowa tu przede wszystkim o przedszkolu i szkole, na których wybór dziecko nie ma żadnego wpływu. Instytucje te oddziałuje na dziecko jak gdyby z dwóch stron. Po pierwsze poprzez wymagania społeczne (w toku procesu edukacyjnego), po drugie - poprzez rodzaj relacji społecznych, czyli współtworzenie większej społeczności szkolnej. Dziecko wchodzi wówczas w dwa podstawowe obszary interakcji: "uczeń - nauczyciel" oraz "uczeń - uczeń".

Do głównych sytuacji urazotwórczych w obszarze "uczeń - nauczyciel" zaliczamy przede wszystkim negatywny stosunek nauczyciela do ucznia oraz nadmierne wymagania stawiane dziecku, natomiast w obszarze "uczeń - uczeń" byłoby to odrzucenie dziecka przez grupę rówieśniczą lub głęboko przeżywana rywalizacja między kolegami.

Trzecim, ostatnim źródłem powstawania zaburzeń psychicznych są różnego rodzaju, silnie przez dziecko przeżywane sytuacje traumatyczne np. nagła utrata bliskiej osoby, nagła ciężka choroba dziecka bądź przeżycie bardzo intensywnego poczucia zagrożenia. Sytuacje traumatyczne mogą doprowadzić do nagłego powstania zaburzeń psychicznych u dziecka, które nigdy wcześniej nie przejawiało takich predyspozycji.

Nadpobudliwość psychoruchowa - charakterystyka zaburzenia

Dzieci, które cechuje nadpobudliwość psychoruchowa to najczęściej dzieci sprawiające otoczeniu najwięcej trudności wychowawczych w postaci nagłych, niepohamowanych reakcji: emocjonalnych (wybuchy płaczu lub złości), ruchowych (bójki, zachowania destrukcyjne, pośpiech i chaotyczność w zachowaniu, nienaturalna wręcz żywiołowość) oraz poznawczych (kłopoty z koncentracją, chaos myślowy).

Od strony fizjologicznej przyczyną tych zachowań jest przewaga w układzie nerwowym procesów pobudzania nam procesami hamowania. Sprzyja temu również wzmożona ruchliwość procesów nerwowych, tzn. bardzo szybkie przechodzenie od stanu pobudzenia w stan hamowania i odwrotnie.

Przyczynami nadpobudliwości od strony biologicznej mogą być różne czynniki uszkadzające ośrodkowy układ nerwowy zarówno w okresie jego kształtowania (okres płodowy oraz okołoporodowy), jak i później. Do nich zalicza się najczęściej m. in.:
·  czynniki , które uszkadzają komórki nerwowe (alkohol, narkotyki, itp.),
·  zatrucie ciąży (leki, alkohol, papierosy),
·  urazy mechaniczne lub niedotlenienie w czasie porodu,
·  poważne choroby lub urazy mechaniczne w wieku dziecięcym (groźne upadki lub zapalenie opon mózgowych).