Wygaśnięcie stosunku pracy w trybie dyscyplinarnym w publicznych i niepublicznych placówkach oświatowych

STAN PRAWNY: MAJ 2012

ZAKTUALIZOWANO: LISTOPAD 2014

Opracowała: Karolina Król-Komarnicka

Podstawa prawna:

Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 191 ze zm.),
Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502),
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. z 1997 r. Nr 88 poz. 553 ze zm.),
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.),
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 101 ze zm.),
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1440 ze zm.),
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm.).

Wygaśnięcie stosunku pracy nauczyciela w placówkach publicznych

Wygaśnięcie stosunku pracy oznacza ustanie zatrudnienia z mocy zdarzenia określonego przepisami prawa. Wygaśnięcie stosunku pracy nauczycieli w placówkach publicznych może nastąpić jedynie w sytuacjach enumeratywnie wymienionych w art. 26, art. 20 ust. 5c, art. 16 Ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela i art. 63 Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

Charakter prawny wygaśnięcia stosunku pracy skutkuje tym, że żadna strona nie może powstrzymać ustania zatrudnienia w tym trybie i nawet zgodne oświadczenia woli obu stron (porozumienie) nie mogą tego zmienić. Jeżeli zachodzą przesłanki do wygaśnięcia stosunku pracy, to wyłączone są w tym zakresie jakiekolwiek przepisy chroniące stosunek pracy przed wypowiedzeniem czy rozwiązaniem. Jeśli więc zdarzenie wywołujące wygaśnięcie stosunku pracy dotyczy np. kobiety w ciąży czy pracownika w wieku przedemerytalnym, to zatrudnienie tych pracowników ustanie bez względu na szczególną ochronę stosunku pracy.

Zgodnie z art. 26 ust. 1 KN, stosunek pracy nauczyciela wygasa z mocy prawa odpowiednio w razie:

prawomocnego ukarania w postępowaniu dyscyplinarnym karą dyscyplinarną zwolnienia z pracy oraz karą dyscyplinarną zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie trzech lat od ukarania lub karą wydalenia z zawodu nauczycielskiego,
prawomocnego skazania na karę pozbawienia praw publicznych albo prawa wykonywania zawodu lub utraty pełnej zdolności do czynności prawnych,
prawomocnego skazania za przestępstwo popełnione umyślnie,
upływu trzymiesięcznego okresu odbywania kary pozbawienia wolności,
stwierdzenia, że nawiązanie stosunku pracy nastąpiło na podstawie fałszywych lub nieważnych dokumentów albo zostało dokonane z naruszeniem warunków określonych w art. 10 ust. 5 pkt 1–5 KN, z zastrzeżeniem art. 10 ust. 9.

W myśl art. 20 ust. 5c KN stosunek pracy nauczyciela przeniesionego w stan nieczynny wygasa z upływem sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym. Wygaśnięcie stosunku pracy powoduje dla nauczyciela skutki, jakie przepisy prawa wiążą z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy w zakresie świadczeń przedemerytalnych. Natomiast zgodnie z art. 16 KN, stosunek pracy (obejmuje zarówno nauczycieli zatrudnionych na podstawie mianowania, jak i umowy o pracę) wygasa, jeżeli nowo zatrudniony nauczyciel nie usprawiedliwi w ciągu siedmiu dni swojego nieprzystąpienia do pracy.

Do wygaśnięcia stosunku pracy dojdzie również w przypadku śmierci nauczyciela, zgodnie z art. 631 k.p. w związku z art. 91c ust. 1 KN.

W dalszej części artykułu zostały szerzej omówione przesłanki wymienione powyżej, których wystąpienie powoduje wygaśnięcie stosunku pracy.

Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 KN stosunek pracy wygasa w razie prawomocnego ukarania w postępowaniu dyscyplinarnym karą dyscyplinarną zwolnienia z pracy oraz karą dyscyplinarną zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie trzech lat od ukarania lub karą wydalenia z zawodu nauczycielskiego.

W myśl art. 75 KN, nauczyciel, który uchybia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom określonym w art. 6 KN, podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej. Należy pamiętać, iż wszyscy nauczyciele, bez względu na posiadany stopień awansu zawodowego i formę zatrudnienia, podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej. Karami dyscyplinarnymi są:

nagana z ostrzeżeniem,
zwolnienie z pracy,
zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie trzech lat od ukarania,
wydalenie z zawodu nauczycielskiego.

Wymierzenie powyższych kar należy do kompetencji komisji dyscyplinarnych i następuje po przeprowadzeniu postępowania dyscyplinarnego, które jest dwuinstancyjne. W pierwszej instancji w sprawach dyscyplinarnych nauczycieli orzekają komisje dyscyplinarne przy wojewodach dla nauczycieli wszystkich szkół na terenie województwa. Drugą instancją w sprawach dyscyplinarnych nauczycieli jest odwoławcza komisja dyscyplinarna przy ministrze właściwym do spraw oświaty i wychowania, a w sprawach dyscyplinarnych nauczycieli szkół artystycznych – odwoławcza komisja dyscyplinarna przy ministrze właściwym do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, powołane do rozpatrywania odwołań od orzeczeń komisji dyscyplinarnych pierwszej instancji (art. 77 KN).

Jeżeli przeciwko nauczycielowi złożono wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, istnieje możliwość zawieszenia go w pełnieniu obowiązków. Karta nauczyciela przewiduje dwa rodzaje zawieszenia: fakultatywne oraz obligatoryjne (art. 83).

Obligatoryjne zawieszenie dotyczy sytuacji, w której:

złożony wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego (lub wszczęte postępowanie karne) mówi o naruszeniu przez nauczyciela praw i dobra dziecka,
w związku z postępowaniem karnym nauczyciel zostaje tymczasowo aresztowany lub pozbawiony wolności.

Fakultatywnie można zawiesić nauczyciela, przeciwko któremu wszczęto postępowanie karne lub złożono wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, jeżeli ze względu na powagę i wiarygodność wysuniętych zarzutów celowe jest odsunięcie go od wykonywania obowiązków w szkole.

Jeżeli dojdzie do prawomocnego ukarania w postępowaniu dyscyplinarnym karą dyscyplinarną w postaci zwolnienia z pracy, zwolnienia z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczycielskim w okresie trzech lat od ukarania lub wydalenia z zawodu nauczycielskiego, stosunek pracy nauczyciela wygasa z mocy prawa.

Postępowania dyscyplinarnego nie można wszcząć w dowolnym czasie – powinno to nastąpić w ciągu trzech miesięcy od dnia uzyskania przez właściwy organ, przy którym powołana została komisja dyscyplinarna, wiadomości o popełnieniu czynu uzasadniającego nałożenie kary oraz nie później niż w ciągu trzech lat od popełnienia tego czynu (art. 81 KN).

Zgodnie z art. 77 ust. 5 KN, od prawomocnych orzeczeń odwoławczych komisji dyscyplinarnych przysługuje odwołanie do właściwego ze względu na miejsce zamieszkania obwinionego sądu apelacyjnego – sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia wraz z uzasadnieniem. Do rozpatrzenia odwołania stosuje się przepisy Ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego