OPUBLIKOWANO: KWIECIEŃ 2012

ZAKTUALIZOWANO: 31 MAJA 2017

Rozwiązanie stosunku pracy w razie likwidacji lub reorganizacji w publicznych i niepublicznych placówkach

Opracowała: Karolina Król-Komarnicka, kierownik działu kadr i płac w państwowej instytucji

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz.1379 ze zm.),
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 459 ze zm.),
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1666 ze zm.),
• Ustawa z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 170 ze zm.),
• Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2016 poz.645 ze zm.),
• Ustawa z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1474),
• Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 grudnia 2016 r. w sprawie świadectwa pracy (Dz.U. z 2016 r. poz. 2292),
• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 894).

W czasie kierowania placówką publiczną bądź niepubliczną może się zdarzyć sytuacja, że dyrektor będzie musiał przeprowadzić proces likwidacji bądź reorganizacji placówki, którą zarządza, z czym wiąże się redukcja zatrudnionego personelu. Niniejszy artykuł omawia, jak przejść przez proces zwalniania pracowników pedagogicznych i niepedagogicznych w sposób zgodny z prawem oraz przedstawia najważniejsze obowiązki dyrektora z tym związane.

Rozwiązanie stosunku pracy z nauczycielami w placówkach publicznych w razie likwidacji lub reorganizacji

Kwestię rozwiązywania stosunków pracy z pracownikami pedagogicznymi w razie całkowitej likwidacji placówki albo zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów lub zmian planu nauczania uniemożliwiających dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze reguluje art. 20 ust. 1 Ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela. Punkt 1 tego artykułu mówi o rozwiązaniu stosunku pracy z nauczycielami w razie całkowitej likwidacji szkoły. Przepis ten odnosi się do nauczycieli zatrudnionych zarówno na podstawie mianowania, jak i umowy o pracę. W razie całkowitej likwidacji szkoły dyrektor rozwiązuje stosunki pracy ze wszystkimi nauczycielami zatrudnionymi w tej szkole.

Natomiast częściowa likwidacja placówki publicznej, zmiany organizacyjne powodujące zmniejszenie liczby oddziałów lub zmiany planu nauczania uniemożliwiające dalsze zatrudnianie nauczycieli w pełnym wymiarze zajęć (art. 20 ust. 1 pkt 2 KN) uprawniają dyrektora do rozwiązania stosunków pracy z nauczycielami, których te przesłanki dotyczą. Dyrektor, podejmując decyzję o zwolnieniu nauczyciela z przyczyn wymienionych w art. 20 ust. 1 pkt 2 KN, powinien przeanalizować arkusz organizacyjny i zastanowić się, którzy nauczyciele danej specjalności – po zmianach organizacyjnych – mogą być zatrudnieni w pełnym wymiarze zajęć, a następnie wytypować nauczycieli do zwolnienia. Kryteriami, którymi może się kierować w doborze osób do zwolnienia, może być m.in.:

1. Podstawa nawiązania stosunku pracy. Według Sądu Najwyższego trwałość stosunku pracy nauczyciela zatrudnionego na podstawie mianowania jest chroniona bardziej niż nauczyciela zatrudnionego na podstawie umowy o pracę (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2000 r., I PKN 138/00).
2. Okres zatrudnienia na stanowisku nauczyciela.
3. Niekorzystna ocena pracy. Zdaniem Sądu Najwyższego nie jest dyskryminacją zwolnienie nauczyciela na podstawie niekorzystnej oceny jego pracy i osiągnięć w nauczaniu i wychowaniu uczniów, szczególnie gdy jego sytuacja osobista nie jest gorsza niż pozostałych pracowników (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 420/98; Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 września 2001 r., I PKN 610/00).
4. Posiadane kwalifikacje.
5. Stopień awansu zawodowego. Nauczyciel posiadający wyższy stopień awansu zawodowego powinien mieć uprzywilejowaną pozycję. Niższy stopień awansu może przesądzać o wyborze nauczyciela do zwolnienia.
6. Częsta nieobecność w pracy. Długotrwałe, dezorganizujące pracę w szkole nieobecności nauczyciela z powodu choroby mogą uzasadniać jego wybór do zwolnienia (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 września 2000 r., I PKN 29/00).
7. Nabycie uprawnień do emerytury. W opinii Sądu Najwyższego nabycie uprawnień emerytalnych usprawiedliwia wybór nauczyciela do zwolnienia. W sytuacji gdy nauczyciele o zbliżonych kwalifikacjach pozostaliby bez pracy i źródła utrzymania, wybór do zwolnienia nauczyciela, który posiada uprawnienia emerytalne, nie może być traktowany jako dyskryminujący ze względu na wiek (Wyrok z dnia 21 kwietnia 1999 r., I PKN 31/99; Wyrok z dnia 25 lipca 2003 r., I PK 305/02; Wyrok z dnia 26 listopada 2003 r., I PK 616/02).

Wybór konkretnego nauczyciela do zwolnienia powinien opierać się na kryteriach obiektywnych, jasnych, niedyskryminujących oraz mających na celu uzyskanie jak najwyższego poziomu nauczania. Z uwagi na brak w tej mierze ustawowych regulacji Sąd Najwyższy uznał potrzebę poddania kontroli sądowej przyjętych przez dyrektora kryteriów wyboru konkretnego nauczyciela do zwolnienia z pracy w celu dokonania oceny, czy rozwiązanie z nim stosunku pracy było uzasadnione (Orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 27 listopada 1997 r., I PKN 399/97).

Następnym krokiem dyrektora powinno być poinformowanie reprezentującej nauczyciela zakładowej (międzyzakładowej) organizacji związkowej o zamiarze reorganizacji, czyli rozwiązania stosunków pracy z nauczycielami z przyczyn wymienionych w art. 20 ust. 1 pkt 2 KN. Organizacja związkowa w ciągu siedmiu dni od dnia otrzymania zawiadomienia może zgłosić na piśmie umotywowane zastrzeżenia (art. 20 ust. 5a KN). Zgodnie z art. 20 ust. 5b KN po rozpatrzeniu stanowiska organizacji związkowej lub w przypadku niezajęcia przez nią w ustalonym terminie stanowiska dyrektor samodzielnie podejmuje decyzję w sprawie wypowiedzenia. Zastrzeżenia organizacji związkowej nie są więc wiążące dla dyrektora.

Kolejną czynnością jest przygotowanie na piśmie oświadczenia o wypowiedzeniu stosunku pracy. W wypowiedzeniu trzeba podać podstawę prawną i przyczyny uzasadniające rozwiązanie stosunku pracy oraz zawrzeć pouczenie o możliwości odwołania się od wypowiedzenia do sądu pracy, a także złożenia wniosku o przeniesienie w stan nieczynny. Pismo o wypowiedzeniu stosunku pracy należy doręczyć nauczycielowi w taki sposób, by mógł się z nim zapoznać. Nauczyciel powinien potwierdzić pisemnie, z jaką datą otrzymał wypowiedzenie.

W przypadku otrzymania wypowiedzenia z przyczyn wymienionych w art. 20 ust. 1 pkt 2 KN nauczyciel może wystąpić w terminie do 30 dni od daty doręczenia wypowiedzenia z pisemnym wnioskiem o przeniesienie w stan nieczynny. Dyrektor placówki ma obowiązek uwzględnić taki wniosek (art. 20 ust. 5c KN). Należy podkreślić, iż przepis ten odnosi się wyłącznie do nauczycieli zatrudnionych na pełen etat. W przypadku złożenia wniosku przez nauczyciela wypowiedzenie staje się bezskuteczne. Oświadczenie dyrektora o przeniesieniu w stan nieczynny wywołuje skutek z chwilą dotarcia do nauczyciela (zgodnie z art. 61 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny), a termin sześciu miesięcy, kiedy nauczyciel może pozostawać w stanie nieczynnym, liczy się od tego terminu bądź innego terminu wskazanego przez dyrektora w oświadczeniu. Po upływie sześciomiesięcznego okresu pozostawania w stanie nieczynnym stosunek pracy wygasa.

Wygaśnięcie stosunku pracy powoduje dla nauczyciela skutki, jakie przepisy prawa wiążą z rozwiązaniem stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy w zakresie świadczeń przedemerytalnych. Szczegółowe uregulowania zostały zawarte w Ustawie z dnia 30 kwietnia 2004 r. o świadczeniach przedemerytalnych i zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 2 i 5 prawo do takiego świadczenia przysługuje nauczycielowi, który:

• do dnia rozwiązania stosunku pracy lub stosunku służbowego z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w rozumieniu przepisów Ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, w którym był zatrudniony przez okres nie krótszy niż sześć miesięcy, ukończył co najmniej 55 lat – kobieta i 60 lat – mężczyzna oraz posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 30 lat dla kobiet i 35 lat dla mężczyzn,
• do dnia rozwiązania stosunku pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy, w rozumieniu przepisów Ustawy o promocji zatrudnienia, w którym był zatrudniony przez okres nie krótszy niż sześć miesięcy, posiada okres uprawniający do emerytury, wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn.

Nauczyciel przeniesiony w stan nieczynny zachowuje prawo do comiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego oraz prawo do innych świadczeń pracowniczych, w tym dodatków socjalnych, o których mowa w art. 54 KN, do czasu wygaśnięcia stosunku pracy.