Szkoła miejscem przyjaznym dla obu płci - jak przeciwdziałać stereotypowemu ukierunkowaniu edukacji dziewcząt i chłopców?

Stereotypy dotyczące funkcjonowania płci mogą mieć niekorzystny wpływ na rozwój dzieci. Jeżeli dziecko od najmłodszych lat traktowane jest zgodnie ze stereotypem, maleją jego szanse na twórczy rozwój. Okres szkolny ma tu szczególne znaczenie, gdyż rozpoczynając edukację, dziecko nie tylko zdobywa wiedzę, ale i rozwija umiejętności społeczne (podejmuje ważne role społeczne – ucznia i członka grupy rówieśniczej), kształtuje przekonanie o własnej kompetencji i adekwatności oraz nawiązuje bliskie więzi.

System edukacji odgrywa istotną rolę w procesie socjalizacji dzieci i młodzieży. Gdy jego funkcje są właściwie realizowane, pojawia się szansa budowania społeczeństwa otwartego, z jego podstawowymi założeniami uwzględniającymi tolerancję, dialog społeczny i stwarzanie optymalnych warunków rozwoju.

Powielanie stereotypów w szkole niesie istotne zagrożenia. Szczególnie niebezpieczne w stosunkowo jednolitym etnicznie i religijnie polskim społeczeństwie są stereotypy płciowe. Dotyczą one specyficznie rozumianych różnic w zdolnościach w zakresie przedmiotów ścisłych i humanistycznych u dziewczynek i chłopców oraz tradycyjnie określanych ról kobiet i mężczyzn.

Chłopcy i dziewczynki doświadczają różnego traktowania przez rodziców i społeczeństwo już w okresie przedszkolnym. Dzieci zachęca się do różnych zabaw, otacza różnymi przedmiotami. Od najmłodszych lat wrastają w kulturę i stereotyp. Chociaż nie wszystkie z nich podporządkowują się stereotypom, już czterolatki wiedzą, jakich zachowań się od nich oczekuje i co pochwala się u każdej z płci. U dzieci przedszkolnych występują określone przekonania, co do tego, jakie zabawy, ubrania i zachowania są odpowiednie dla chłopców, a jakie dla dziewcząt. Przekonania te towarzyszą im, gdy idą do szkoły. W szkole stereotypizacja wzmaga się, co powoduje różnicowanie oczekiwań wobec przyszłej kariery zawodowej chłopców i dziewczynek i w efekcie odmiennie przygotowywanie ich do tej kariery.

Ramy normy społecznej wyznacza rzeczywistość. Nauka sprostania wymaganiom społecznym polega na wykorzystaniu oznak aprobaty i dezaprobaty społecznej. Szczególną rolę pełnią tu osoby znaczące dla dzieci; odpowiadają one za ich proces socjalizacji, przekazując informacje z najważniejszych dziedzin życia. System edukacji poza oficjalnym programem nauczania, w którym mieści się zasób wiedzy przekazywanej uczniom, zawiera też program ukryty, zawierający przyswajane przez ucznia poglądy i zdobywane doświadczenia. Istotne jest nie tylko to, czego dzieci się uczą, lecz także to, w jakiej dzieje się to formie i atmosferze. Ważne, by nauczyciele nie utrwalali stereotypów obniżających motywację uczniów do nauki niektórych przedmiotów oraz utrudniających proces integracji.