OPUBLIKOWANO: MARZEC 2012
ZAKTUALIZOWANO: 6 MAJA 2016

Rozwiązanie umów o pracę na czas nieokreślony i określony w publicznych i niepublicznych placówkach oświatowych

Opracowała: Karolina Król-Komarnicka, kierownik działu kadr i płac w państwowej instytucji

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 191 ze zm.),
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 1502 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (Dz.U. z 1996 r. Nr 69 poz. 332 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych (Dz.U. z 1992 r. Nr 36 poz. 155 ze zm.),
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 380 ze zm.),
• Ustawa z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 372),
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 15 maja 1996 r. w sprawie szczegółowej treści świadectwa pracy oraz sposobu i trybu jego wydawania i prostowania (Dz.U. z 1996 r. Nr 60 poz. 282 ze zm.),
• Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm.),
• Ustawa z dnia 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1144),
• Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (Dz.U. z 1996 r. Nr 62 poz. 286 ze zm.).

W niniejszym artykule zostanie przybliżona tematyka rozwiązywania umów o pracę zawartych na czas nieokreślony bądź określony. Prawidłowe rozwiązanie stosunku pracy łączącego strony zapobiega sprawom sądowym, w których strony dochodzą wzajemnych roszczeń. Rozwiązywanie umów jest jednym z mniej przyjemnych momentów dla pracodawcy ze względu na zakończenie z pracownikiem stosunku pracy, dlatego bardzo ważne jest postępowanie zgodne z przepisami prawa.

Rozwiązanie umowy o pracę na czas nieokreślony w placówkach publicznych

Każda ze stron stosunku pracy nawiązanego na podstawie umowy o pracę – nauczyciel czy dyrektor placówki oświatowej – może zdecydować się na jego rozwiązanie. Kwestię rozwiązywania umów o pracę zawartych na czas nieokreślony reguluje art. 27 ust. 1 Karty nauczyciela, który dopuszcza możliwość złożenia przez jedną ze stron umowy zawartej na czas nieokreślony oświadczenia o rozwiązaniu umowy za trzymiesięcznym wypowiedzeniem, którego skutek nastąpi z końcem roku szkolnego. W praktyce prowadzi to do tego, że dyrektorzy placówek powinni wręczać nauczycielom wypowiedzenia nie później niż do końca maja danego roku. Trzymiesięczny termin wypowiedzenia rozpoczyna wówczas bieg 1 czerwca, a kończy się 31 sierpnia danego roku. Warunek rozwiązania umowy z końcem roku szkolnego nie ma zastosowania wobec nauczycieli zatrudnionych w placówkach, w których organizacji pracy nie przewidziano ferii (art. 23 ust. 3 w związku z art. 27 ust. 3 KN).

Zgodnie z art. 30 § 4 Kodeksu pracy, w związku z art. 91c ust. 1 KN wypowiedzenie składane przez pracodawcę powinno zostać złożone na piśmie i zawierać uzasadnienie.

W przypadku dokonania wypowiedzenia umowy o pracę przez dyrektora placówki na podstawie art. 27 ust. 1 KN nauczycielowi nie przysługuje prawo do odprawy. Potwierdził to Sąd Najwyższy w Wyroku z dnia 16 lutego 1995 r. – nauczyciel, z którym na podstawie art. 27 ust. 1 KN rozwiązano stosunek pracy za wypowiedzeniem, nie ma prawa do odprawy określonej w art. 20 ust. 2 tejże Ustawy (I PRN 120/94).

W myśl art. 27 ust. 2 KN w razie niezdolności nauczyciela do pracy z powodu choroby trwającej dłużej niż rok rozwiązanie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony może nastąpić bez wypowiedzenia, w każdym czasie. Jeśli jednak lekarz leczący stwierdzi możliwość powrotu do pracy w zawodzie nauczyciela, okres nieobecności w pracy spowodowanej chorobą może zostać wydłużony do dwóch lat (licząc łącznie okres niezdolności do pracy i urlopu dla poratowania zdrowia).

Do rozwiązania stosunku pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie umowy o pracę zawartej na czas nieokreślony stosuje się także przepisy art. 23 ust. 1 pkt 3, 5 i 6 oraz art. 23 ust. 4 i 5 KN (art. 27 ust. 3). Zgodnie z przytoczonymi powyżej przepisami do rozwiązania umowy o pracę na czas nieokreślony może dojść w przytoczonych poniżej przypadkach.

1. Orzeczenie przez lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy (art. 23 ust. 1 pkt 3)

Jeżeli niezdolność do wykonywania pracy na stanowisku nauczyciela została potwierdzona orzeczeniem wydanym przez lekarza przeprowadzającego badanie okresowe lub kontrolne, okoliczność ta stanowi podstawę do rozwiązania stosunku pracy. Zasady przeprowadzania badań profilaktycznych określa Rozporządzenie w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy. Od orzeczenia lekarskiego nauczyciel może się odwołać. Stosunek pracy ulegnie rozwiązaniu na podstawie ostatecznego orzeczenia lekarskiego o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy, tj. orzeczenia wydanego na skutek odwołania lub orzeczenia, od którego nauczyciel się nie odwołał.

Rozwiązanie umowy nastąpi z końcem miesiąca, w którym dyrektor placówki otrzyma ostateczne orzeczenie lekarskie o niezdolności nauczyciela do wykonywania dotychczasowej pracy. Jeśli, przykładowo, dyrektor otrzymał orzeczenie stwierdzające niezdolność do wykonywania dotychczasowej pracy, wydane przez lekarza po odwołaniu się przez nauczyciela, 20 lutego 2012 r., to rozwiązanie umowy o pracę nastąpi 29 lutego 2012 r.

Nauczyciel, z którym rozwiązano umowę o pracę w trybie art. 23 ust. 1 pkt 3, otrzymuje odprawę pieniężną na podstawie art. 28 ust. 1 KN. Odprawa ta przysługuje w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego ostatnio pobieranego w czasie trwania stosunku pracy za każdy pełny rok pracy na stanowisku nauczyciela, nieprzekraczającej jednak sześciomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego.

2. Uzyskanie negatywnej oceny pracy dokonanej przez dyrektora szkoły w trybie i na zasadach określonych w art. 6a KN (art. 23 ust. 1 pkt 5)

Zgodnie z art. 6a KN praca nauczyciela, z wyjątkiem nauczyciela stażysty, podlega ocenie. Ocena pracy nauczyciela może być dokonana w każdym czasie, nie wcześniej jednak niż po upływie roku od dokonania oceny poprzedniej lub oceny dorobku zawodowego, o której mowa w art. 9c ust. 6, z inicjatywy dyrektora szkoły lub na wniosek nauczyciela, organu sprawującego nadzór pedagogiczny, organu prowadzącego szkołę, rady szkoły, rady rodziców. Dyrektor placówki jest zobowiązany dokonać oceny pracy nauczyciela w okresie nie dłuższym niż trzy miesiące od dnia złożenia wniosku. Oceny pracy nauczyciela dokonuje dyrektor, który może przy tym zasięgnąć opinii samorządu uczniowskiego. Ocena ma charakter opisowy i jest zakończona stwierdzeniem uogólniającym, oceną wyróżniającą, oceną dobrą bądź oceną negatywną.

Uzyskanie przez nauczyciela oceny negatywnej powoduje, że dyrektor jest zobowiązany z końcem miesiąca, w którym upływa trzymiesięczne wypowiedzenie, licząc od otrzymania przez nauczyciela negatywnej oceny pracy, rozwiązać stosunek pracy. Prawidłowość i rzetelność negatywnej oceny pracy nauczyciela mianowanego podlega kontroli sądu pracy rozpatrującego powództwo o przywrócenie do pracy (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 1998 r., I PKN 500/98).

3. Cofnięcie skierowania do nauczania religii w szkole na zasadach określonych w odrębnych przepisach (art. 23 ust. 1 pkt 6)

W § 5 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych zostało określone, że przedszkole lub szkoła (dotyczy również szkół ponadgimnazjalnych) zatrudnia nauczyciela religii, katechetę przedszkolnego lub szkolnego wyłącznie na podstawie imiennego pisemnego skierowania do danego przedszkola lub szkoły, wydanego przez właściwe władze zwierzchnie danego Kościoła czy związku wyznaniowego.

Cofnięcie skierowania jest równoznaczne z utratą uprawnień do nauczania religii w danej placówce. O cofnięciu skierowania właściwe władze Kościołów lub innych związków wyznaniowych powiadamiają dyrektora placówki (§ 5 ust. 2 ww. Rozporządzenia). Rozwiązanie stosunku pracy po otrzymaniu cofnięcia skierowania ma charakter obligatoryjny i umowa o pracę ulega rozwiązaniu z końcem miesiąca, w którym nastąpiło cofnięcie skierowania do nauczania religii.

Nauczycielowi, z którym rozwiązano umowę o pracę w związku z cofnięciem skierowania, dyrektor jest zobowiązany wypłacić odpowiednią odprawę. Zgodnie z art. 28 ust. 2a KN nauczycielowi zwalnianemu w tym trybie przysługuje jednorazowo odprawa w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia za każdy rok pracy na stanowisku nauczyciela religii, nie więcej jednak niż w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia. Odprawę tę wypłaca dyrektor placówki, który z nauczycielem rozwiązał stosunek pracy.

Należy podkreślić, że wystąpienie przesłanek wymienionych w art. 23 ust. 1 pkt 3–6 KN skutkuje obligatoryjnym rozwiązaniem stosunku pracy z nauczycielem.