STAN PRAWNY NA 30 LIPCA 2019 Okresowa kontrola budynku przedszkola Opracował: Rafał Lewandowski, Kierownik Zespołu Prawnego Wydziału Urbanistyki i Architektury Urzędu Miasta Poznania Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1186 ze zm.), • Ustawa z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1225), • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2019 r. poz. 1065), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. Nr 6 poz. 69 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 169 poz. 1650 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2010 r. Nr 109 poz. 719), • Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci (Dz.U. z 2003 r. Nr 89 poz. 828 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie książki obiektu budowlanego (Dz.U. z 2003 r. Nr 120 poz. 1134), • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 17 lutego 2015 r. w sprawie wzorów protokołów z kontroli systemu ogrzewania lub systemu klimatyzacji (Dz.U. z 2015 r. poz. 247), • Polska Norma PN-N-01255:1992 Barwy bezpieczeństwa i znaki bezpieczeństwa. Ponieważ placówka oświatowa jest jednocześnie obiektem budowlanym, coroczna kontrola okresowa pod względem bezpieczeństwa przebiega niejako w dwóch płaszczyznach i w oparciu o dwie różne podstawy prawne. Po pierwsze, na podstawie przepisów budowlanych należy sprawdzić stan techniczny budynku wraz z instalacjami, po drugie, w oparciu o przepisy bezpieczeństwa i higieny pracy należy skontrolować bezpieczeństwo korzystania z obiektów przedszkolnych. Kontrola bezpiecznych i higienicznych warunków korzystania z budynków Zgodnie z § 3 Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach dyrektor, co najmniej raz w roku, dokonuje kontroli zapewniania bezpiecznych i higienicznych warunków korzystania z obiektów należących do przedszkola oraz warunków, w jakich odbywają się zajęcia, a także określa kierunki ich poprawy. Z ustaleń kontroli sporządza się protokół, który podpisują osoby biorące w niej udział. Kopię protokołu dyrektor przekazuje organowi prowadzącemu. Nie jest określone w przepisach, jakie osoby (oprócz dyrektora) mają brać udział w kontroli. Można przyjąć, że powinien to być pracownik służby bezpieczeństwa i higieny pracy lub społeczny inspektor pracy, ewentualnie pracownik przedszkola przeszkolony w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy. Kontrola ta ma na celu sprawdzenie, czy spełnione są warunki funkcjonowania placówki oświatowej, określone we wskazanym Rozporządzeniu. Należy więc zwrócić szczególną uwagę na następujące kwestie: • ogrodzenie terenu przedszkola, • zapewnienie na terenie przedszkola właściwego oświetlenia, równej nawierzchni dróg, przejść oraz instalacji do odprowadzania ścieków i wody deszczowej, • zakrycie odpowiednimi pokrywami lub trwałe zabezpieczenie w inny sposób otworów kanalizacyjnych, studzienek i innych zagłębień na terenie placówki, • zabezpieczenie szlaków komunikacyjnych wychodzących poza teren placówki w sposób uniemożliwiający bezpośrednie wyjście na jezdnię – w miarę możliwości szlaki komunikacyjne powinny być skierowane na ulicę o najmniejszym natężeniu ruchu, • zapewnienie w pomieszczeniach sanitarnohigienicznych ciepłej i zimnej bieżącej wody oraz środków higieny osobistej, a także utrzymanie urządzeń sanitarnohigienicznych w czystości i w stanie pełnej sprawności technicznej, • zapewnienie w pomieszczeniach placówki właściwego oświetlenia, wentylacji i ogrzewania – normy określa Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, • posiadanie odpowiednich atestów lub certyfikatów wyposażenia, • utrzymanie kuchni i jadalni w czystości, a ich wyposażenia we właściwym stanie technicznym, zapewniającym bezpieczne używanie oraz bezpieczne i higieniczne spożycie posiłków, • odpowiednie oznakowanie i zabezpieczenie przed swobodnym dostępem do pomieszczeń, do których jest wzbroniony dostęp osobom nieuprawnionym, • wyposażenie schodów w balustrady z poręczami zabezpieczonymi przed ewentualnym zsuwaniem się po nich oraz zabezpieczenie otwartej przestrzeni pomiędzy biegami schodów, • wyposażenie pomieszczeń w apteczki zaopatrzone w środki niezbędne do udzielania pierwszej pomocy i instrukcję dotyczącą zasad jej udzielania, • umieszczenie w widocznym miejscu planu ewakuacji placówki, w sposób zapewniający łatwy do niego dostęp, a także oznaczenie w sposób wyraźny i trwały dróg ewakuacyjnych. Z dniem 29 listopada 2018 r. weszła w życie zmiana Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach, przy której szczególną uwagę należy zwrócić na nowe regulacje dotyczące konieczności przeprowadzenia remontu w czasie funkcjonowania placówki oraz przechowywania substancji chemicznych, a mianowicie: • w przypadku konieczności przeprowadzenia prac remontowych, naprawczych lub instalacyjnych w czasie funkcjonowania przedszkola, prace te organizuje się w sposób nienarażający osób pozostających pod opieką placówki na niebezpieczeństwo i uciążliwości wynikające z prowadzonych prac oraz z zastosowaniem szczególnych środków ostrożności (miejsca prowadzenia prac należy zabezpieczyć przed dostępem osób nieuprawnionych, w szczególności wychowanków), • substancje chemiczne i ich mieszaniny należy przechowywać w odpowiednich pojemnikach zabezpieczających przed ich szkodliwym działaniem, opatrzonych etykietami zawierającymi nazwę substancji chemicznej lub mieszaniny tych substancji oraz informującymi o ich niebezpiecznym lub szkodliwym dla zdrowia działaniu – substancje chemiczne niebezpieczne i mieszaniny niebezpieczne (w rozumieniu Ustawy o substancjach chemicznych i ich mieszaninach) należy przechowywać w zamkniętych, specjalnie przystosowanych do tego celu, pomieszczeniach. Warto przy okazji, nawiązując do wskazanej nowelizacji Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach, przypomnieć, że Dyrektorzy przedszkoli, w terminie do dnia 1 marca 2019 r. mieli obowiązek przeszkolenia pracowników niebędących nauczycielami w zakresie udzielania pierwszej pomocy (poprzednie przepisy stanowiły, że tylko nauczyciele podlegają przeszkoleniu w zakresie udzielania pierwszej pomocy). Przeprowadzając kontrolę bezpiecznych i higienicznych warunków korzystania z obiektów należących do przedszkola, należy również dokonać sprawdzenia wymogów, które nakłada na każdego pracodawcę Rozporządzenie w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy. Najistotniejsze przepisy tego aktu prawnego, na które należy zwrócić uwagę, są następujące: • budynki i inne obiekty budowlane, w których znajdują się pomieszczenia pracy, powinny być utrzymywane zgodnie z wymaganiami określonymi w przepisach techniczno-budowlanych (Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie), • miejsca niebezpieczne na przejściach, zagrażające potknięciem się, upadkiem lub uderzeniem (np. stopnie), powinny być pomalowane barwami bezpieczeństwa zgodnie z Polskimi Normami (PN-N-01255:1992 Barwy bezpieczeństwa i znaki bezpieczeństwa), • pracodawca jest obowiązany zapewnić drogi ewakuacyjne ze wszystkich pomieszczeń obiektu budowlanego, w których mogą przebywać pracownicy, umożliwiające szybkie wydostanie się pracowników na otwartą przestrzeń, • drogi ewakuacyjne oraz prowadzące do nich dojścia nie mogą być zastawiane, • drzwi stanowiące wyjście ewakuacyjne powinny otwierać się na zewnątrz, a szerokość drzwi, stanowiących wyjścia ewakuacyjne, należy obliczać proporcjonalnie do liczby osób mogących przebywać w nich równocześnie, przyjmując co najmniej 0,6 m szerokości na 100 osób, przy czym najmniejsza szerokość drzwi w świetle ościeżnicy powinna wynosić 0,9 m, • w pomieszczeniach należy zapewnić oświetlenie naturalne i sztuczne, odpowiednią temperaturę, wymianę powietrza oraz zabezpieczenie przed wilgocią, niekorzystnymi warunkami cieplnymi i nasłonecznieniem, drganiami oraz innymi czynnikami szkodliwymi dla zdrowia i uciążliwościami, • pomieszczenia przeznaczone do zbiorowego przebywania dzieci powinny mieć zapewniony czas nasłonecznienia co najmniej trzy godziny w dniach równonocy (21 marca i 21 września) w godzinach 8.00–16.00. Istotne unormowania dotyczące bezpieczeństwa użytkowania obiektów budowlanych można odnaleźć również w Rozporządzeniu w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie: • wejścia do budynku o wysokości powyżej dwóch kondygnacji nadziemnych, mającego pomieszczenia przeznaczone na pobyt ludzi, należy ochraniać daszkiem lub podcieniem ochronnym o szerokości większej co najmniej o 1 m od szerokości drzwi oraz o wysięgu lub głębokości nie mniejszej niż 1 m w budynkach niskich (do 12 m wysokości) i 1,5 m w budynkach wyższych, • tablice informacyjne i podobne urządzenia (np. gabloty) oraz dekoracje powinny być tak usytuowane, wykonane i zamocowane, aby nie stanowiły zagrożenia bezpieczeństwa dla użytkowników budynku i osób trzecich, • schody zewnętrzne i wewnętrzne, służące do pokonania wysokości przekraczającej 0,5 m, powinny być zaopatrzone w balustrady lub inne zabezpieczenia od strony przestrzeni otwartej, • balustrady nie powinny mieć ostro zakończonych elementów, natomiast ich szklane elementy powinny być wykonane ze szkła o podwyższonej wytrzymałości na uderzenia, tłukącego się na drobne, nieostre odłamki, • dla budynków oświaty i wychowania minimalna wysokość balustrady, mierzona do wierzchu poręczy, powinna wynosić 1,1 m, a maksymalny prześwit lub wymiar otworu pomiędzy elementami wypełnienia balustrady – 0,12 m. Zgodnie z treścią § 2 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, przepisy tego rozporządzenia stosuje się przy projektowaniu i budowie, w tym także odbudowie, rozbudowie, nadbudowie, przebudowie, oraz przy zmianie sposobu użytkowania budynków oraz budowli nadziemnych i podziemnych spełniających funkcje użytkowe budynków. Przepisy te odnoszą się zatem do budynków "sytuowanych", a więc zakres ich zastosowania dotyczy sytuacji projektowania i budowy nowych budynków. Stosuje się je także w przypadku działań określonych w § 2 ww. Rozporządzenia (m.in. rozbudowy i przebudowy istniejącego budynku lub zmiany sposobu użytkowania). W tym miejscu należy zasygnalizować bardzo obszerną zmianę Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2018 r. – w szczególności na nowe regulacje dotyczące sytuowania miejsc postojowych dla samochodów. Zgodnie z tą zmianą Rozdział 3 w Dziale II otrzymał brzmienie: „Parkingi i garaże dla samochodów”. Na nowo określono kwestie szerokości miejsc postojowych oraz ich odległości od okien. Odległość stanowisk postojowych, w tym również zadaszonych, od: placu zabaw dla dzieci, boiska dla dzieci i młodzieży, oraz okien pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi określono na: • 7 m od okien i ww. obiektów – dla parkingu dla samochodów osobowych do 10 miejsc włącznie (do 1 stycznia 2018 r. było do 4 miejsc, • 10 m. od okien dla parkingu od 11 do 60 miejsc. Stanowiska postojowe dla samochodów osobowych, z których korzystają wyłącznie osoby niepełnosprawne, mogą być zbliżone, bez żadnych ograniczeń, do okien innych budynków, jednak miejsca te wymagają odpowiedniego oznakowania (do 1 stycznia 2018 r. minimalna odległość dla takich stanowisk wynosiła 5 m od okien budynku mieszkalnego). Stanowiska postojowe dla samochodów powinny mieć wymiary wynoszące co najmniej: • szerokość 2,5 m i długość 5 m – w przypadku samochodów osobowych (uprzednio 2,3 m), • szerokość 3,6 m i długość 5 m – w przypadku samochodów osobowych użytkowanych przez osoby niepełnosprawne, • szerokość 3,5 m i długość 8 m – w przypadku samochodów ciężarowych (uprzednio nie było takiego wymogu). Jak wynika ze zmienionych przepisów odległość stanowisk postojowych od granicy działki to nadal 3 m, ale dla parkingu aż do 10 stanowisk – wcześniej taka odległość była wystarczająca, tylko gdy lokalizowano nie więcej niż 4 stanowiska. Ostatnim elementem przeprowadzanej kontroli bezpiecznych i higienicznych warunków korzystania z budynków są przepisy ochrony przeciwpożarowej. Zgodnie z Rozporządzeniem w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów: • przeglądy techniczne i czynności konserwacyjne urządzeń przeciwpożarowych oraz gaśnic przenośnych powinny być przeprowadzane w okresach ustalonych przez producenta, nie rzadziej jednak niż raz w roku, • instrukcja bezpieczeństwa pożarowego powinna być poddawana okresowej aktualizacji, co najmniej raz na dwa lata, • instrukcja bezpieczeństwa pożarowego powinna znajdować się w miejscach dostępnych dla ekip ratowniczych. Kontrola stanu technicznego budynków Placówka oświatowa, jako obiekt budowlany w rozumieniu przepisów Ustawy Prawo budowlane, w trakcie użytkowania powinna być poddawana okresowej kontroli, której celem jest sprawdzenie stanu technicznego. Artykuł 62 ww. Ustawy wprowadza obowiązek przeprowadzania przez właściciela lub zarządcę okresowych kontroli w czasie użytkowania obiektu budowlanego. Przepis ten wyróżnia dwa rodzaje kontroli okresowych – pierwszy to okresowe kontrole wykonywane raz w roku, natomiast drugi to kontrole wykonywane raz na pięć lat. Kontrola okresowa, przeprowadzana co najmniej raz w roku, polega na sprawdzeniu stanu technicznego: • elementów budynku, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu, • instalacji i urządzeń służących ochronie środowiska, • instalacji gazowych oraz przewodów kominowych (dymowych, spalinowych i wentylacyjnych). Należy jednak zwrócić uwagę, że w przypadku budynków o powierzchni zabudowy przekraczającej 2000 m2 oraz innych obiektów budowlanych o powierzchni dachu przekraczającej 1000 m2 kontroli okresowej we wskazanym zakresie należy dokonać co najmniej dwa razy w roku – w terminach do 31 maja oraz do 30 listopada – w tym przypadku o przeprowadzonej kontroli należy bezzwłocznie pisemnie zawiadomić powiatowego inspektora nadzoru budowlanego. Kontrola okresowa, przeprowadzana co najmniej raz na pięć lat, polega na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, jego estetyki oraz otoczenia. Kontrolą tą powinno być objęte również badanie instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów. Od 9 marca 2015 r. (wejście w życie Ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków) nie obowiązują już przepisy nakładające obowiązek przeprowadzania kontroli okresowych, polegających na sprawdzeniu stanu technicznego kotłów, z uwzględnieniem efektywności energetycznej kotłów oraz ich wielkości do potrzeb użytkowych. Uprawnienia do przeprowadzania kontroli Kontrole stanu technicznego instalacji elektrycznych, piorunochronnych i gazowych mogą przeprowadzać osoby posiadające kwalifikacje wymagane przy wykonywaniu dozoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji oraz sieci energetycznych i gazowych. Kwestia obejmująca unormowanie uprawnień do przeprowadzania ww. kontroli zawarta została w Rozporządzeniu w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci i tam też znajduje się obowiązujący wzór świadectwa kwalifikacyjnego, jakim winna się legitymować osoba dokonująca kontroli stanu technicznego instalacji (wzór świadectwa kwalifikacyjnego w załącznikach). Kontrolę stanu technicznego przewodów kominowych (przewodów dymowych oraz grawitacyjnych przewodów spalinowych i wentylacyjnych) mogą przeprowadzać osoby z kwalifikacjami mistrza w zawodzie kominiarskim (również osoby posiadające uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności). Kontrolę stanu technicznego pozostałych elementów obiektów budowlanych mogą przeprowadzać wyłącznie osoby posiadające uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności i o odpowiednim zakresie. Dodatkowe kontrole Poza kontrolami okresowymi, należy przeprowadzić kontrolę bezpiecznego użytkowania obiektu każdorazowo w przypadku wystąpienia czynników zewnętrznych oddziałujących na obiekt, związanych z działaniem człowieka lub sił natury. Do takich okoliczności, powodujących konieczność przeprowadzenia dodatkowej kontroli, zalicza się: wyładowania atmosferyczne, wstrząsy sejsmiczne, silne wiatry, intensywne opady atmosferyczne, osuwiska ziemi, zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, pożary lub powodzie, w wyniku których następuje uszkodzenie obiektu budowlanego lub bezpośrednie zagrożenie takim uszkodzeniem, mogące spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska. Dokumentowanie kontroli Przepisy wykonawcze do Prawa budowlanego nie zawierają obowiązujących wzorów protokołów z okresowych kontroli stanu technicznego obiektów budowlanych, dokonywanych w trybie art. 62 Prawa budowlanego. Od 9 marca 2015 r. obowiązuje natomiast Rozporządzenie w sprawie wzorów protokołów z kontroli systemu ogrzewania lub systemu klimatyzacji, które wprowadza obowiązujące wzory protokołów z kontroli systemu ogrzewania oraz z kontroli systemu klimatyzacji (wzory protokołów w załącznikach). Protokoły z kontroli systemu ogrzewania lub systemu klimatyzacji muszą zawierać: • dane identyfikacyjne budynku, • dane identyfikacyjne systemu, • ocenę sprawności systemu, • zalecenia określające zakres i rodzaj robót budowlano-instalacyjnych, które poprawią efektywność energetyczną systemu. Właściciel lub zarządca budynku jest obowiązany do przechowywania protokołów z kontroli systemu ogrzewania lub systemu klimatyzacji przez okres użytkowania budynku. Dyrektor placówki oświatowej jest zobowiązany prowadzić – dla każdego budynku – książkę obiektu budowlanego, stanowiącą dokument przeznaczony do zapisów dotyczących przeprowadzanych, w okresie użytkowania obiektu budowlanego, badań i kontroli stanu technicznego oraz remontów i przebudowy. Do książki obiektu budowlanego należy dołączyć następujące dokumenty: • protokoły z kontroli obiektu budowlanego, w tym protokoły z kontroli systemu ogrzewania i systemu klimatyzacji, • oceny i ekspertyzy dotyczące stanu technicznego budynku, • świadectwo charakterystyki energetycznej, • dokumentację budowy i dokumentację powykonawczą, • pozostałe dokumenty i decyzje dotyczące obiektu, • instrukcje obsługi i eksploatacji obiektu, instalacji i urządzeń związanych z tym obiektem. Wzór książki obiektu budowlanego i sposób jej prowadzenia określa Rozporządzenie w sprawie książki obiektu budowlanego. Wpisy do książki powinny być dokonywane w dniu zaistnienia okoliczności, dla której jest wymagane dokonanie odpowiedniego wpisu. Wpis do książki powinien: • zawierać dane identyfikujące dokument będący przedmiotem wpisu, określać ważne ustalenia w nim zawarte oraz dane identyfikujące osobę, która dokument wystawiła, • cechować się jednoznacznością i zwięzłością. Sprostowania błędów we wpisach dokonuje się przez przekreślenie wyrazów pojedynczą linią oraz umieszczenie daty i podpisu osoby dokonującej zmiany. Na koniec należy podkreślić, że, zgodnie z art. 93 pkt 8 i 9 Prawa budowlanego, naruszenie obowiązku przeprowadzenia kontroli w wymaganych terminach, jak również prowadzenia książki obiektu budowlanego, stanowi wykroczenie i podlega karze grzywny.