OPUBLIKOWANO: KWIECIEŃ 2011

ZAKTUALIZOWANO: LISTOPAD 2014

Środowisko wewnętrzne – pierwsza grupa standardów kontroli zarządczej

Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, współautor komentarza do Ustawy o systemie oświaty

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz 885 ze zm.),
• Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 ze zm.),
• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 191 ze zm.),
• Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 2008 r. Nr 223 poz. 1458 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 12 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli oraz określenia szkół i wypadków, w których można zatrudnić nauczycieli niemających wyższego wykształcenia lub ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1207),
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 marca 2009 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1050),
• Komunikat Nr 23 Ministra Finansów z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych (Dz.Urz. MF z 2009 r. Nr 15 poz. 84),
• Komunikat Nr 3 Ministra Finansów z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie szczegółowych wytycznych w zakresie samooceny kontroli zarządczej dla jednostek sektora finansów publicznych (Dz.Urz. MF z 2011 r. Nr 2 poz. 11).

Wymagania dotyczące środowiska wewnętrznego jednostek oświatowych

Środowisko wewnętrzne to pierwszy z elementów kontroli zarządczej określonych w standardach kontroli zarządczej, opublikowanych przez Ministra Finansów 16 grudnia 2009 r. W odniesieniu do tej grupy standardy stwierdzają, że właściwe środowisko wewnętrzne w sposób zasadniczy wpływa na jakość kontroli zarządczej. W ramach środowiska wewnętrznego wyróżniamy:

• przestrzeganie wartości etycznych,
• kompetencje zawodowe,
• strukturę organizacyjną,
• delegowanie uprawnień.

Te cztery elementy w jednostce organizacyjnej, jaką jest przedszkole, składają się razem na środowisko wewnętrzne. Można tu jednak zauważyć, że standardy kontroli zarządczej wskazują jedynie stan pożądany, tzn. określają cechy, jakimi powinno się charakteryzować środowisko wewnętrzne przedszkola, nie podając jednak sposobu, w jaki należałoby ów stan osiągnąć. Nie ulega jednak wątpliwości, że pracownicy przedszkola powinni zostać poinformowani, jakie wartości etyczne są u danego pracodawcy promowane. Akt przekazujący pracownikom wymagane postawy etyczne może mieć dowolną nazwę, choć najpowszechniejsza jest forma kodeksu.

Przykładowo w ramach przestrzegania wartości etycznych standardy wskazują, że osoby zarządzające i pracownicy powinni być świadomi wartości etycznych przyjętych w przedszkolu i przestrzegać ich przy wykonywaniu powierzonych zadań. Osoby zarządzające powinny wspierać oraz promować przestrzeganie wartości etycznych, dając dobry przykład codziennym postępowaniem i podejmowanymi decyzjami. Aby jednak uzyskać odpowiedź na pytania o konkretne rozwiązania systemowe, pozwalające osiągnąć wymagane standardy kontroli zarządczej, można posiłkować się wytycznymi do samooceny kontroli finansowej opublikowanymi przez Ministerstwo Finansów w 2007 r.

Co prawda kontrola finansowa jest pojęciem węższym od kontroli zarządczej, która obejmuje z założenia kontrolę całokształtu funkcjonowania jednostki oświatowej, a nie tylko sferę jej finansów, to jednak odwołując się do treści wytycznych z 2007 r., zauważyć można daleko idące podobieństwo do grup kontroli zarządczej określonych w standardach. Należy zauważyć, że elementy wymienione w wytycznych do samooceny kontroli finansowej praktycznie odpowiadają grupom kontroli zarządczej, są to:

• środowisko wewnętrzne,
• zarządzanie ryzykiem,
• mechanizmy kontroli,
• informacja i komunikacja,
• monitorowanie i ocena.

Nic więc nie stoi na przeszkodzie, aby niektóre z proponowanych rozwiązań w wytycznych do samooceny kontroli finansowej wykorzystać na potrzeby tworzonego w samorządowym przedszkolu systemu kontroli zarządczej.

Przestrzeganie wartości etycznych

Odwołując się więc do wymagań zawartych w wytycznych do samooceny, stwierdzić należy, że dla zapewnienia właściwego poziomu etycznego w przedszkolu proponują one wprowadzenie kodeksu etycznego, wskazując jednocześnie wymagania, jakie kodeks taki powinien spełniać. W szczególności:

• wskazywać, jakie zachowanie uważane jest za wzorcowe lub jakie zachowanie uważane jest za niewłaściwe w określonych sytuacjach,
• odnosić się na przykład do właściwego wykorzystywania zasobów, przyjmowania prezentów, należytej staranności zawodowej,
• wskazywać przypadki konfliktu interesów,