OPUBLIKOWANO: MAJ 2011

ZAKTUALIZOWANO: KWIECIEŃ 2014

Religia w przedszkolach

Opracował: Patryk Kuzior, prawnik

Podstawa prawna:

• Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r. (t.j. Dz.U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483 ze zm.),

• Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych (Dz.U. z 1992 r. Nr 36 poz. 155 ze zm.),

• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 191 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz.U. z 2001 r. Nr 61 poz. 624 ze zm.).

Nauka religii w przedszkolach jest tematem, który ciągle powraca w debacie publicznej. Chociaż najistotniejsze przepisy dotyczące warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach obowiązują już prawie od 20 lat, to nadal pojawiają się wątpliwości natury praktycznej. Największym problemem sygnalizowanym przez rodziców jest brak alternatywy dla dzieci, które z woli rodziców nie uczęszczają na religię. Doniesienia prasowe i wypowiedzi internautów publikowane na różnych forach dyskusyjnych świadczą o ciągle niewystarczającym poziomie tolerancji wobec odmiennych poglądów lub przekonań. Z kolei po stronie dyrektorów przedszkoli najczęściej pojawiają się wątpliwości związane z rozliczaniem czasu pracy katechetów i nadzorowaniem ich pracy pedagogicznej.

Biorąc za punkt wyjścia kwestie podstawowe, trudno nie zwrócić uwagi na podstawowe gwarancje praw osobistych wynikające z Konstytucji RP, która w zasadzie powiela standardy proklamowane w prawie międzynarodowym i zgodnie z art. 53 ust. 1 każdemu obywatelowi zapewnia wolność sumienia i religii. Z dalszych ustępów tego artykułu wynika natomiast, że wolność religii obejmuje między innymi jej nauczanie. Przedmiotem nauczania w przedszkolu może być wyłącznie religia kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej, przy czym nie może ona  naruszać wolności sumienia i wyznania innych osób. Warto zauważyć, że literalnie rzecz biorąc Konstytucja nie wspomina nic o nauczaniu religii w przedszkolu, dlatego też można mieć wątpliwości, czy przepisy niższego rzędu, o których będzie mowa dalej, zasadnie rozszerzają możliwość nauczania religii także na najniższy poziom edukacyjny, tj. na przedszkola.

Konstytucja gwarantuje także rodzicom prawo do zapewnienia dzieciom wychowania i nauczania moralnego i religijnego zgodnie ze swoimi przekonaniami, przy czym – jak wynika z kolei z art. 48 ust. 1 – wychowanie to powinno uwzględniać stopień dojrzałości dziecka, a także wolność jego sumienia, wyznania i przekonań.

Art. 12 ust. 1 Ustawy o systemie oświaty przesądza, które podmioty systemu oświaty zobowiązane są do organizowania – na życzenie rodziców – nauki religii. Jeśli chodzi o przedszkola, to obowiązek taki ciąży wyłącznie na przedszkolach publicznych. Stosując wnioskowanie a contrario zauważyć należy, że przedszkola niepubliczne takiemu obowiązkowi nie podlegają. Uznaniu organu prowadzącego niepubliczne przedszkola pozostawiono zatem kwestię, czy nauczanie religii będzie składnikiem oferty edukacyjnej tej placówki, czy też nie.

Warunki i sposób organizowania nauki religii zostały uregulowane aktem wykonawczym – Rozporządzeniem w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w szkołach publicznych – stosownie do § 1 ust. 1 tego Rozporządzenia, w publicznych przedszkolach organizuje się, w ramach planu zajęć przedszkolnych, naukę religii na życzenie rodziców (opiekunów prawnych). Z tego krótkiego przepisu wynika kilka kwestii wymagających szerszego omówienia.