25 kwietnia 2026 r. weszła w życie obszerna nowelizacja przepisów oświatowych, tzw. ustawa o małych szkołach. Jej celem ma być wprowadzenie regulacji pozwalających na dostosowanie edukacji na poziomie szkół podstawowych do zmian demograficznych, a także deregulacja części przepisów oświatowych. Zmiany zostały wprowadzone na podstawie Ustawy z dnia 13 marca 2026 r. o zmianie ustawy Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw.

Wykorzystywanie budynków oświatowych do celów innych niż edukacyjne

Nowy art. 86a Prawa oświatowego przewiduje możliwość realizacji w budynkach przedszkoli, szkół i placówek zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego, związanych z opieką nad dziećmi w wieku do lat trzech, polityką senioralną, uczeniem się przez całe życie, ochroną zdrowia, kulturą, kulturą fizyczną i turystyką oraz wdrażaniem programów pobudzania aktywności obywatelskiej. Jednocześnie ustawodawca wprowadził wyraźne zastrzeżenie, zgodnie z którym realizacja w budynku oświatowym zadań innych niż statutowe nie może negatywnie wpływać na zapewnienie warunków funkcjonowania szkoły lub placówki, w tym w szczególności bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki.

Wprowadzenie nowego przepisu nie prowadzi do zmiany statutowych celów i zadań szkoły określonych w art. 98 ust. 1 pkt 4 Prawa oświatowego. Regulacja ta rozszerza jedynie funkcjonalne możliwości wykorzystania infrastruktury oświatowej przez organ prowadzący, przy zachowaniu nadrzędności realizacji zadań edukacyjnych oraz obowiązku zapewnienia właściwych warunków ich wykonywania.

Ustawodawca nie zdecydował się na wprowadzenie szczegółowego katalogu działań mieszczących się w obszarach wskazanych w art. 86a ust. 1 Prawa oświatowego. W konsekwencji zastosowanie znajdują przepisy właściwe dla poszczególnych dziedzin. Przykładowo, działalność w zakresie ochrony zdrowia podlega regulacjom Ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, która przewiduje możliwość finansowania przez jednostki samorządu terytorialnego świadczeń gwarantowanych dla mieszkańców, z uwzględnieniem m.in. map potrzeb zdrowotnych i wojewódzkich planów transformacji. Z kolei kwestie prowadzenia działalności leczniczej w budynkach regulowane są w Ustawie z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej oraz w aktach wykonawczych określających wymagania dla pomieszczeń i urządzeń podmiotów wykonujących działalność leczniczą.

Ważne!

Warto podkreślić, że realizacja ww. zadań w budynku szkoły będzie wymagała pozytywnej opinii kuratora oświaty. Opinia ta powinna zawierać ocenę zgodności z prawem zamierzonej realizacji dodatkowych zadań oraz jej wpływu na warunki działania szkoły lub placówki, w tym bezpieczne i higieniczne warunki nauki, wychowania i opieki.

Elastyczne zasady funkcjonowania szkół podstawowych i tworzenia ich szkół filialnych

Omawiana nowelizacja wprowadziła zmiany w art. 95 Prawa oświatowego, rozszerzając katalog dopuszczalnych struktur organizacyjnych szkół podstawowych oraz szkół podstawowych filialnych w przypadkach uzasadnionych trudnymi warunkami demograficznymi lub geograficznymi.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami możliwe będzie obecnie tworzenie szkół podstawowych obejmujących klasy I–III, I–IV, a także IV–VIII, jak również szkół podstawowych filialnych obejmujących klasy I–III albo I–IV. W porównaniu do wcześniejszego stanu prawnego regulacja ta w sposób istotny zwiększa elastyczność organizacyjną jednostek samorządu terytorialnego, umożliwiając lepsze dostosowanie sieci szkolnej do lokalnych uwarunkowań.

W przypadku utworzenia szkoły podstawowej obejmującej klasy IV–VIII ustawodawca wprowadził obowiązek podporządkowania jej co najmniej jednej szkoły podstawowej filialnej (art. 95 ust. 2 Prawa oświatowego). Rozwiązanie to ma na celu zapewnienie ciągłości realizacji obowiązku szkolnego, przy jednoczesnym umożliwieniu młodszym uczniom realizacji edukacji w miejscu położonym bliżej ich miejsca zamieszkania. Jednocześnie dopuszczono możliwość podporządkowania jednej szkole macierzystej więcej niż jednej szkoły filialnej (art. 95 ust. 5 Prawa oświatowego), co dodatkowo wzmacnia instrumenty organizacyjne pozostające w dyspozycji organów prowadzących.

Istotną zmianą jest również wprowadzenie regulacji zawartej w art. 95 ust. 6 Prawa oświatowego, zgodnie z którą organ prowadzący może, w przypadkach uzasadnionych trudnymi warunkami demograficznymi lub geograficznymi, przekształcić szkołę podstawową w szkołę podstawową filialną obejmującą klasy I–III albo I–IV. Szkoła taka zostaje organizacyjnie podporządkowana szkole podstawowej obejmującej klasy I–VIII albo IV–VIII.

Ważne!

Ustawodawca jednoznacznie przesądził o tym, że przekształcenie szkoły podstawowej w szkołę filialną jest równoznaczne z likwidacją dotychczasowej formy organizacyjno-prawnej tej szkoły w rozumieniu przepisów Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych. Doprecyzowanie to ma istotne znaczenie z punktu widzenia ewidencji majątku, rozliczeń budżetowych oraz ciągłości zobowiązań jednostki.

Wprowadzone rozwiązania upraszczają jednocześnie procedurę organizacyjną. W dotychczasowym stanie prawnym utworzenie szkoły filialnej w miejsce funkcjonującej szkoły podstawowej wymagało przeprowadzenia dwuetapowego procesu, obejmującego likwidację szkoły, a następnie utworzenie szkoły filialnej, co wiązało się m.in. z koniecznością przekształcenia szkoły macierzystej oraz uzyskania odrębnych opinii kuratora oświaty dla poszczególnych czynności. Obecnie jednostka samorządu terytorialnego może dokonać przekształcenia w ramach jednej uchwały oraz po uzyskaniu jednej opinii kuratora oświaty, przekształcając szkołę podstawową w szkołę podstawową filialną podporządkowaną organizacyjnie właściwej szkole macierzystej.

Zmiany w tworzeniu zespołów szkół

Nowelizacja wprowadziła też zmiany w art. 91 Prawa oświatowego, których celem ma być zwiększenie elastyczności podczas tworzenia zespołów szkół i placówek. W szczególności, w art. 91 ust. 3a przewidziano możliwość łączenia przez organ prowadzący w jeden zespół szkół podstawowych dla dzieci i młodzieży. Analogiczne rozwiązanie wprowadzono w odniesieniu do szkół artystycznych tego samego typu. Regulacja ta stanowi rozszerzenie dotychczas dopuszczalnych form organizacyjnych. Konsekwencją powyższych zmian jest nowe brzmienie art. 91 ust. 9 Prawa oświatowego, zgodnie z którym zespoły obejmujące więcej niż jedną szkołę podstawową lub więcej niż jedną szkołę artystyczną tego samego typu tworzy się, analogicznie jak inne zespoły, 1 września danego roku.

Przy czym, według nowego art. 91 ust. 11a Prawa oświatowego, w przypadku:

1) połączenia w zespół szkół podstawowych dla dzieci i młodzieży prowadzonych przez jednostkę samorządu terytorialnego lub

2) połączenia w zespół co najmniej dwóch szkół podstawowych dla dzieci i młodzieży prowadzonych przez jednostkę samorządu terytorialnego z innymi szkołami lub placówkami niebędącymi szkołami albo placówkami artystycznymi prowadzonymi przez tę jednostkę, lub

3) włączenia do zespołu szkół lub placówek niebędących szkołami lub placówkami artystycznymi prowadzonych przez jednostkę samorządu terytorialnego, w którym funkcjonuje już szkoła podstawowa dla dzieci i młodzieży, kolejnej szkoły podstawowej dla dzieci i młodzieży prowadzonej przez tę jednostkę

– to połączenie lub włączenie następuje po uzyskaniu pozytywnej opinii kuratora oświaty. Opinia ta powinna zawierać ocenę:

1) zgodności z prawem zamierzonego odpowiednio połączenia w zespół szkół lub placówek lub włączenia do zespołu szkoły lub placówki,