STAN PRAWNY NA 27 MAJA 2026
W obecnym stanie prawnym możemy wyróżnić dwa podstawowe typy przedszkoli: publiczne i niepubliczne. Wniosek ten wynika wprost z treści art. 8 Prawa oświatowego, który stanowi, że szkoła i placówka może być szkołą i placówką publiczną bądź niepubliczną, przy czym należy pamiętać o art. 4 pkt 1 mówiącym, że ilekroć w przepisach tej ustawy jest mowa bez bliższego określenia o szkole, należy przez to rozumieć także przedszkole.
Przedszkola niepubliczne mogą być zakładane i prowadzone przez osoby fizyczne i osoby prawne, natomiast przedszkola publiczne są z reguły zakładane i prowadzone przez jednostki samorządu terytorialnego (dalej: JST). Dokładniej rzecz ujmując: do zadań własnych gminy należy zakładanie i prowadzenie publicznych przedszkoli, w tym z oddziałami integracyjnymi lub specjalnymi, przedszkoli integracyjnych i specjalnych oraz innych form wychowania przedszkolnego. W związku z powyższym należy przyjąć, że:
„(…) szkołami i placówkami niepublicznymi będą a contrario wszystkie te szkoły i placówki, które nie są publiczne, tzn. których organami prowadzącymi nie są j.s.t. lub organy państwa (ministrowie) wymienione w komentowanym przepisie i które nie zostały utworzone przez osobę fizyczną lub prawną na podstawie zezwolenia udzielonego przez j.s.t. w trybie art. 88 ust. 4. Istotną cechą odróżniającą szkoły i placówki niepubliczne od publicznych jest węższy zakres standardów, którym musi odpowiadać organizacja procesu kształcenia, wychowania i opieki w tych szkołach i placówkach na tle szkół i placówek publicznych, a także, jak sama nazwa wskazuje, możliwe ograniczenie zasad powszechnej dostępności i bezpłatności kształcenia, wychowania lub opieki” (Prawo oświatowe. Komentarz, red. M. Pilich, wyd. 3, opublikowano: WKP 2022).
W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że choć założenie przedszkola niepublicznego daje większą swobodę organizacyjną, to w systemie oświaty niepubliczne podmioty nierzadko dążą do zrównania swoich praw z placówkami publicznymi (np. w celu pozyskania pełnej dotacji). Korzystanie z takich przywilejów pociąga za sobą bezwzględne zobowiązanie założyciela placówki niepublicznej do ścisłego przestrzegania rygorystycznych standardów prawnych kształcenia, wychowania i opieki, właściwych dla sektora publicznego.
Przedszkole publiczne a niepubliczne
Pomijając kwestie własnościowe przedszkola, różnice między przedszkolem publicznym i niepublicznym wynikają wprost z przepisów Prawa oświatowego (art. 13 ust. 1). Mianowicie przedszkole publiczne:
- realizuje programy wychowania przedszkolnego uwzględniające podstawę programową wychowania przedszkolnego,
- zapewnia bezpłatne nauczanie, wychowanie i opiekę w czasie ustalonym przez organ prowadzący, nie krótszym niż pięć godzin dziennie,
- przeprowadza rekrutację dzieci w oparciu o zasadę powszechnej dostępności,
- zatrudnia nauczycieli posiadających kwalifikacje określone w odrębnych przepisach, z zastrzeżeniem art. 15 ust. 1 Prawa oświatowego.
Przedszkole niepubliczne musi wywiązywać się z pierwszego i ostatniego z wymienionych obowiązków, jest więc zobowiązane realizować programy wychowania przedszkolnego uwzględniające podstawę programową wychowania przedszkolnego oraz zatrudniać nauczycieli posiadających kwalifikacje określone dla nauczycieli przedszkoli publicznych (art. 13 ust. 6 Prawa oświatowego). Pozostałe kwestie, odnoszące się m.in. do odpłatności za pobyt dzieci czy zasad rekrutacji, może już jednak regulować swobodnie, tj. w zgodzie z własnym statutem.
Przekształcenie przedszkola niepublicznego w publiczne
Obowiązujące przepisy nie przewidują procedury, na podstawie której możliwe byłoby przekształcenie przedszkola niepublicznego w publiczne. W szczególności procedura taka nie została określona w rozdziale 8 Prawa oświatowego, stanowiącym lex specialis (regulację szczegółową) wobec innych unormowań ustawowych, który został poświęcony m.in. organizacji i funkcjonowaniu przedszkoli niepublicznych. W art. 172 ust. 4 i 5 Prawa oświatowego została uregulowana jedynie likwidacja szkoły lub placówki niepublicznej. Z kolei przepisy art. 89–89b Prawa oświatowego stanowią wyłącznie o likwidacji przedszkola publicznego.
