STAN PRAWNY NA 26 LUTEGO 2026

Wynagrodzenie nauczyciela składa się z wynagrodzenia zasadniczego oraz dodatków do tego wynagrodzenia, wymienionych w treści art. 30 ust. 1 Karty nauczyciela. Jednym z takich obligatoryjnych składników wynagrodzenia za pracę nauczyciela jest dodatek za warunki pracy. W praktyce przyznawanie go budzi wiele wątpliwości, warto więc poznać zasady rządzące tym procesem, poparte aktualnym orzecznictwem sądowym, aby uniknąć ewentualnych naruszeń prawa w tym zakresie.

Podstawa przyznania dodatku za warunki pracy

Prawo do dodatku za warunki pracy wynika z art. 30 ust. 1 pkt 2 KN w związku z art. 34 KN. Natomiast Rozporządzenie w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (dalej: Rozporządzenie) zawiera wykaz trudnych i uciążliwych warunków pracy stanowiących podstawę do przyznania nauczycielom dodatku za warunki pracy.

Zgodnie z art. 34 ust. 1 KN nauczycielom pracującym w trudnych lub uciążliwych warunkach pracy przysługuje z tego tytułu dodatek. Z treści przywołanego wyżej Rozporządzenia wynikają podstawy do przyznania prawa do tego dodatku, przy czym prawodawca odrębnie określił prace uznawane za wykonywane w trudnych warunkach (§ 8) i prace wykonywane w warunkach uciążliwych (§ 9). Wykazy prac uprawniających do dodatku za warunki pracy, wymienione w powyższym Rozporządzeniu, stanowią katalog zamknięty.

Ważne!
Nauczyciel, dyrektor szkoły czy organ prowadzący nie decydują o tym, jaki rodzaj prac należy uznać za pracę uprawniającą do przyznania dodatku za warunki pracy. Ustawodawca nie pozostawił możliwości definiowania pojęcia pracy w warunkach trudnych lub pracy w warunkach uciążliwych. Wskazywanie rodzaju zajęć uprawniających nauczycieli do dodatku za warunki pracy nie jest zależne od swobodnej decyzji organu prowadzącego szkołę czy dyrektora szkoły, ale zostało w jednoznaczny sposób ustalone w treści Rozporządzenia.

Próby definiowania lub określania w treści regulaminu wynagradzania nauczycieli tego, co stanowi pracę w warunkach trudnych lub uciążliwych, trzeba uznać za rażące naruszenie prawa. Organ prowadzący szkołę ustala wysokość stawek dodatku za warunki pracy oraz określa szczegółowe warunki przyznawania tych dodatków, ale nie posiada kompetencji do określania okoliczności, w których dodatki te będą albo nie będą przysługiwać.

Znaczenie pojęcia pracy w warunkach trudnych lub w warunkach uciążliwych

Ustawodawca nie wyjaśnił, co rozumie przez „trudne i uciążliwe warunki pracy”, ale wskazał w treści rozporządzenia wykonawczego do ustawy wykaz prac uznawanych przez prawodawcę za trudne lub uciążliwe. O tym, czy w danej sytuacji przysługuje dodatek za warunki pracy, nie decyduje więc przeświadczenie, że „praca jest ciężka, trudna lub uciążliwa”. Dodatek za warunki pracy nie ma charakteru uznaniowego czy podlegającego ocenie, ale jest pojęciem prawnie zdefiniowanym poprzez wymienienie prac uprawniających do tego świadczenia. Wykonywanie prac wymienionych w wykazie prac w warunkach trudnych i w warunkach uciążliwych jest jedynym i wyłącznym kryterium decydującym o przyznaniu nauczycielowi prawa do tych dodatków.

Praca w trudnych warunkach

Za pracę w trudnych warunkach prawodawca uznaje prowadzenie przez nauczycieli:

• praktycznej nauki zawodu szkół górniczych – zajęć praktycznych pod ziemią,
• praktycznej nauki zawodu szkół leśnych – zajęć w lesie,
• praktycznej nauki zawodu szkół rolniczych – zajęć praktycznych w terenie z zakresu produkcji roślinnej, zwierzęcej i mechanizacji rolnictwa,
• praktycznej nauki zawodu szkół medycznych – zajęć w pomieszczeniach zakładów opieki zdrowotnej i jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, o których mowa w Ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, przeznaczonych dla: noworodków, dzieci do lat trzech, dzieci z niepełnosprawnością ruchową oraz dla osób (dzieci i dorosłych) z niepełnosprawnością intelektualną, psychicznie chorych, przewlekle chorych, z uszkodzeniami centralnego i obwodowego układu nerwowego, w oddziałach intensywnej opieki medycznej oraz w żłobkach,
• praktycznej nauki zawodu – zajęć w szkołach specjalnych oraz w szkołach w okręgowych ośrodkach wychowawczych, zakładach poprawczych i schroniskach dla nieletnich,
• zajęć dydaktycznych w szkołach (oddziałach) przysposabiających do pracy,
• zajęć rewalidacyjno-wychowawczych z dziećmi i młodzieżą z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim,
• zajęć dydaktycznych i wychowawczych w specjalnych przedszkolach (oddziałach), szkołach (oddziałach) specjalnych oraz prowadzenie indywidualnego nauczania dziecka zakwalifikowanego do kształcenia specjalnego,
• zajęć dydaktycznych w szkołach przy zakładach karnych,
• zajęć dydaktycznych w klasach łączonych w szkołach podstawowych,