Przyczyny stresu u dzieci uczęszczających do żłobka mogą być różnorodne. Maluch niewątpliwie odczuwa napięcie związane z samym faktem pójścia do żłobka (stres adaptacyjny). Może odczuwać dyskomfort i być niespokojne ze względu na niezaspokojenie potrzeb biologicznych i psychicznych, dlatego też zabawy relaksacyjne i odstresowujące są bardzo pomocne w pracy opiekuna w żłobku. Dzięki takiej formie zajęć można w łatwy i przyjemny sposób umożliwić maluchom pozbycie się trudnych emocji. W codziennej pracy należy zwracać szczególną uwagę na nastrój dzieci i wybierać zabawę w zależności od ich predyspozycji i kondycji.
Oprócz stresu związanego z niezaspokojeniem potrzeb biologicznych (odczuwanie głodu, zmęczenia, pragnienia, dyskomfortu związanego z mokrą pieluszką, bólu, zimna lub gorąca bądź niewygody) lub potrzeb psychicznych (do których zaliczamy wszystkie te, które są związane z bliskością drugiej osoby, czyli odczuwanie braku kontaktu z matką czy potrzeba jej dotyku) źródłem napięcia dla malucha w żłobku mogą być również różnego rodzaju lęki towarzyszące najmłodszym. U rocznego dziecka występuje jeden z poważniejszych leków, lęk separacyjny – przed rozstaniem z mamą. Nawet krótkotrwała nieobecność matki prowadzi do podniesienia poziomu kortyzolu we krwi niemowlęcia, co jest potwierdzeniem pojawienia się stresu. Dwuletnie dziecko odczuwa strach z rozmaitych powodów: przerazić go mogą dźwięki otoczenia, np. odgłos pociągu lub ciężarówki, szum wiatru lub padający deszcz. Niepokój mogą wzbudzać również inni ludzie lub zwierzęta, a także – przykładowo – wyjazd matki lub jej nieobecność podczas zasypiania. Dziecko dwuipółletnie często przeżywa wiele lęków związanych z przestrzenią – boi się zbliżających się dużych przedmiotów, jak np. ciężarówka czy tramwaj. Natomiast dziecko trzyletnie przeżywa najwięcej lęków wizualnych, czyli boi się wszystkiego, z czym ma negatywne skojarzenia wzrokowe. Dziecko w tym wieku może bać się ludzi wykonujących pewne zawody, np. policjanta, może również obawiać się ciemności lub wieczornych wyjść rodziców z domu (powiązane z lękiem przed ciemnością).
Dla niektórych dzieci pójście do żłobka jest bardzo stresującym przeżyciem. Maluch może odczuwać różne dolegliwości i przejawiać zachowania, których wcześniej u niego nie obserwowano, np. wybuchy agresji, wymioty czy brak apetytu. Inne zachowania związane ze stresem adaptacyjnym to zaburzenia snu, regres w zachowaniu, apatia, wycofanie czy brak zainteresowania otoczeniem, a przede wszystkim płacz podczas rozstania z rodzicami.
Do wystąpienia chronicznego stresu u niemowląt mogą przyczyniać się niektóre zachowania dorosłych, m.in.:
- pozwolenie dziecku na długotrwały płacz, niereagowanie na wysyłane przez nie sygnały, pozbawienie dziecka rodzicielskiej troski i uwagi,
- głodzenie dziecka, niedostarczanie mu odpowiedniej liczby posiłków bądź też podawanie dań nieodpowiednich pod względem jakości,
- nieokazywanie pocieszenia, kiedy dziecko tego oczekuje,
- ograniczenie kontaktu fizycznego z dzieckiem,
- niski poziom zainteresowania dzieckiem, unikanie rozmów i zabaw.
Płacz dziecka to zawsze prośba o pomoc, a nie trening płuc czy kaprys, dlatego bardzo ważne jest, abyśmy zawsze starali się reagować adekwatnie do potrzeb dziecka. Brak pocieszenia powoduje przedłużanie się jego cierpienia. Maluch nie nazwie swoich emocji, nie wyrazi werbalnie swoich potrzeb, dla niego płacz jest formą komunikacji ze światem, dlatego nie wolno go ignorować. Warto pamiętać, że dziecko uczy się okazywania uczuć od dorosłych. Jeśli jego potrzeby będą bagatelizowane, wyjdzie ono w świat z błędnym przeświadczeniem, że potrzeby i emocje dzieci należy ignorować.
Każde dziecko odczuwa stres w odmienny sposób, dlatego też w żłobku nie powinno zabraknąć antystresowych zabawek i zajęć. Do zajęć odstresowujących zaliczamy zabawy plastyczne i manualne, np. rysowanie, malowanie, wydzieranie czy lepienie. Sposobami na szybkie uwolnienie negatywnych emocji są zabawy masami plastycznymi, kolorowanki, gniotki i piłki. W ramach czynności pozwalających na uwolnienie napięcia można również pozwolić dzieciom rysować kredą po tablicy (ścianie pomalowanej farbą tablicową) lub na chodniku przed żłobkiem.
