STAN PRAWNY NA 20 STYCZNIA 2026

Chociaż przepisy dotyczące awansu zawodowego nauczycieli uległy nowelizacji w 2022 r., to w praktyce zmieniona procedura awansowa w dalszym ciągu budzi liczne wątpliwości, zarówno wśród nauczycieli, jak i dyrektorów. W poniższym artykule przedstawiono najważniejsze zagadnienia związane z odbywaniem awansu zawodowego na stopień nauczyciela dyplomowanego według obecnie obowiązujących regulacji prawnych, z uwzględnieniem obowiązków dyrektorów jednostek oświatowych w tym zakresie.

Podstawa prawna awansu na stopień nauczyciela dyplomowanego

Procedura awansu zawodowego nauczycieli stanowi złożony proces regulowany przepisami:

• Ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela,
• Rozporządzenia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 6 września 2022 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli.

W ostatnich latach regulacje dotyczące awansu zawodowego nauczycieli ulegały licznym zmianom. Najbardziej znacząca nowelizacja weszła w życie 1 września 2022 r., wprowadzając nowy, uproszczony model awansu zawodowego. W jego ramach ograniczono liczbę stopni awansu do dwóch: nauczyciela mianowanego oraz nauczyciela dyplomowanego. Osoby, które nie uzyskały żadnego z tych stopni, posiadają obecnie status nauczyciela początkującego.

Postępowanie w sprawie nadania stopnia awansu zawodowego ma charakter wieloetapowy i kończy się wydaniem przez właściwy organ decyzji administracyjnej o nadaniu lub odmowie nadania kolejnego stopnia.

Ważne!
W związku z tym organ prowadzący postępowanie (np. organ nadzoru pedagogicznego) jest zobowiązany do stosowania przepisów Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.

Nauczyciel mianowany może uzyskać stopień nauczyciela dyplomowanego, kiedy:

1) posiada wymagane kwalifikacje, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 KN oraz w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 9 ust. 2 i 3 tej ustawy, w szczególności w:

• Rozporządzeniu MEiN z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli,
• Rozporządzeniu MKDNiS z dnia 3 września 2021 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli szkół artystycznych i placówek artystycznych;

2) przepracował w szkole wymagany okres, określony w art. 9ca ust. 6 albo 7 KN, a w przypadku nieuzyskania akceptacji komisji kwalifikacyjnej – również dodatkowy okres wskazany w art. 9g ust. 8 tej ustawy,

3) uzyskał co najmniej bardzo dobrą ocenę pracy, przyznaną w ostatnim roku pracy przed złożeniem wniosku o wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego,

4) otrzymał akceptację komisji kwalifikacyjnej, która – na podstawie analizy dorobku zawodowego nauczyciela oraz przeprowadzonej rozmowy – ocenia spełnianie przez nauczyciela wymagań dotyczących realizacji zadań lub podejmowania działań na rzecz oświaty oraz ich efektów, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 9g ust. 10 KN, tj. w Rozporządzeniu MEiN z dnia 6 września 2022 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli.

Przepracowanie w szkole odpowiedniego okresu zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami

W odróżnieniu od stanu prawnego obowiązującego do 31 sierpnia 2022 r., nauczyciel mianowany, ubiegający się o nadanie stopnia nauczyciela dyplomowanego, nie odbywa stażu. Zamiast tego zobowiązany jest do przepracowania w szkole określonego minimalnego okresu, licząc od dnia nadania mu stopnia nauczyciela mianowanego. Co do zasady możliwość złożenia wniosku o wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego pojawia się po przepracowaniu w szkole co najmniej pięciu lat i dziewięciu miesięcy. Nauczyciel mianowany, który:

1) posiada stopień naukowy lub

2) przed nawiązaniem stosunku pracy w szkole na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej prowadził zajęcia w szkole za granicą – przez co rozumie się szkoły funkcjonujące w systemach oświaty innych państw oraz inne formy nauczania prowadzone przez organizacje społeczne zarejestrowane za granicą

– może wyjątkowo złożyć wniosek o podjęcie postępowania kwalifikacyjnego na stopień nauczyciela dyplomowanego po przepracowaniu w szkole co najmniej czterech lat i dziewięciu miesięcy od dnia nadania stopnia nauczyciela mianowanego (art. 9ca ust. 7 KN).

Do wskazanych powyżej okresów pracy zalicza się jedynie okresy zatrudnienia w szkole w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, wykonywane zgodnie z posiadanymi kwalifikacjami. Natomiast nie wlicza się okresów nieobecności w pracy trwających nieprzerwanie dłużej niż 30 dni, z wyjątkiem okresu urlopu wypoczynkowego.

W praktyce oznacza to, że – w przeciwieństwie do regulacji obowiązujących do 31 sierpnia 2022 r. – nauczyciele mianowani ubiegający się o awans na stopień nauczyciela dyplomowanego nie składają do dyrektora szkoły żadnego wniosku o rozpoczęcie stażu, a dyrektor nie ma prawa wymagać złożenia takiego wniosku. W poprzednim stanie prawnym częstym problemem było przekroczenie terminu 14 dni od rozpoczęcia zajęć, co skutkowało przesunięciem rozpoczęcia stażu na kolejny rok szkolny. Obecnie nauczyciel może rozpocząć nabywanie wymaganego stażu pracy w dowolnym momencie roku szkolnego, nawet jeśli został zatrudniony w jego trakcie – pod warunkiem, że zatrudnienie to obejmuje co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć zgodnie z kwalifikacjami.

Z innej strony, nauczyciel mianowany zatrudniony w wymiarze niższym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć nie może zaliczyć tego okresu zatrudnienia do wymaganego stażu pracy na potrzeby awansu zawodowego. Jeżeli jednak nauczyciel jest zatrudniony w kilku szkołach i w żadnej z nich nie osiąga wymiaru 1/2 etatu, lecz łącznie jego zatrudnienie stanowi co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć dla danego stanowiska, wówczas organ sprawujący nadzór pedagogiczny wyznacza dyrektora jednej ze szkół do wykonywania czynności związanych z awansem zawodowym nauczyciela na stopień nauczyciela dyplomowanego. Dyrektor ten jest odpowiedzialny m.in. za dokonanie oceny pracy nauczyciela oraz wskazanie właściwego organu do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego (art. 22 ust. 3 i 4 KN).

Spełnienie wymagań dotyczących realizowania zadań lub podejmowania działań na rzecz oświaty

Istotną zmianą w porównaniu ze stanem prawnym obowiązującym przed 1 września 2022 r. w zakresie procedury awansu zawodowego nauczycieli jest zniesienie obowiązku sporządzania przez nauczyciela mianowanego planu rozwoju zawodowego, a tym samym brak sformalizowanej procedury jego zatwierdzania oraz ewentualnej modyfikacji przez dyrektora szkoły. Nie oznacza to jednak, że nauczyciel – przed formalnym wszczęciem postępowania kwalifikacyjnego – nie będzie zobowiązany do przygotowania żadnej dokumentacji pomocniczej o charakterze organizacyjnym.

Ważne!
Przepisy nie przewidują obowiązku tworzenia dokumentu o charakterze planu rozwoju zawodowego, jednakże w miejsce tego planu ustawodawca wprowadził obowiązek załączenia do wniosku o wszczęcie postępowania kwalifikacyjnego opisu i analizy sposobu realizacji wymagań stawianych nauczycielom ubiegającym się o stopień nauczyciela dyplomowanego, wraz ze wskazaniem w szczególności uzyskanych efektów tej działalności.