STAN PRAWNY NA 23 GRUDNIA 2025

Prowadzenie żłobka jest nie tylko pożyteczne ze społecznego punktu widzenia, ale także może okazać się korzystne dla osób, które zdecydują się na podjęcie takiej formy działalności gospodarczej. W przypadku gmin tworzenie i prowadzenie żłobków stanowią ich nieobowiązkowe zadanie własne. Bez względu jednak na to, czy chodzi o już funkcjonujące żłobki, czy o te dopiero rozpoczynające działalność, w każdym przypadku konieczne jest przestrzeganie norm prawnych, regulujących zasady ich funkcjonowania.

Żłobki są coraz popularniejszą formą zapewniania przez rodziców opieki nad najmłodszymi dziećmi. Odpowiednio prowadzone, gwarantują nie tylko bezpieczny pobyt maluchom w wieku do lat trzech, ale także stwarzają warunki do stymulowania ich prawidłowego rozwoju. Możliwość znalezienia odpowiedniej opieki dla pociechy pozwala młodym mamom szybko powrócić na rynek pracy. W efekcie rośnie liczba instytucji sprawujących opiekę nad dziećmi w wieku do lat trzech, w tym żłobków.

Z danych GUS-u wynika, że 31 grudnia 2024 r. w Polsce działało 4776 żłobków (w 2023 r. było to 4580 żłobków), , spośród których 1289 było prowadzonych przez gminy, a 3483 przez podmioty spoza sektora publicznego, w tym głównie przez osoby fizyczne (2245). W rezultacie w żłobkach przebywało 165,8 tys. dzieci.

Poniżej publikujemy zestawienie najważniejszych aktów prawnych, których znajomość powinny posiąść osoby prowadzące żłobki, żeby zapewnić sprawne funkcjonowanie placówki zgodne z przepisami.

Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3

Jednym z najważniejszych aktów prawnych regulujących podstawę funkcjonowania żłobka, zarówno publicznego, jak i niepublicznego jest Ustawa o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. Stanowi ona punkt wyjścia do prowadzenia działalności w zakresie organizowania opieki nad najmłodszymi dziećmi, w tym przesądza o charakterze regulowanym tej działalności (art. 26). Dodatkowo porządkuje takie kwestie jak:

• ogólne wymogi dotyczące sposobu organizowania żłobków (art. 1–6b),
• zasady prowadzenia opieki w żłobkach, w tym wskazanie:
• to, kto może zostać objęty opieką (art. 7 ust. 1),
• to, kto jest uprawniony do prowadzenia żłobka (art. 8),
• zadania spoczywające na placówce (art. 10),
• minimalne wymagania statutu (art. 11),
• godziny pracy placówki (art. 12),
• możliwość utworzenia rady rodziców (art. 12a),
• wymagania kwalifikacyjne wobec dyrektora i personelu żłobka (art. 13–18a),
• podstawę wprowadzenia regulaminu organizacyjnego (art. 21),
• ogólne warunki lokalowe, sanitarne i przeciwpożarowe (art. 24–25);
• zasady prowadzenia rejestru żłobków i klubów dziecięcych, składania do niego wniosku o wpis, wydawania zaświadczenia o dokonaniu wpisu, odmowy wpisu, przypadków uzasadniających dokonanie wykreślenia z rejestru, a także uiszczania opłat za wpis (art. 26–35b),
• podstawę prawną do wydania przepisów określających programy szkoleń dla opiekunów pracujących w żłobkach (art. 48–49),
• zasady sprawowania nadzoru nad żłobkami przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), a także zasady usuwania stwierdzonych w toku kontroli nieprawidłowości (art. 54–57),
• kwestie finansowe, w tym wskazanie:
  • zasad określania wysokości opłat za pobyt dziecka (art. 58),
  • zasad przyznawania dotacji celowej z budżetu gminy dla podmiotów prowadzących żłobki (art. 60),
• zasady zlecania organizacji opieki nad dziećmi w wieku do lat trzech przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta – art. 61),
• zasady prowadzenia przez rząd programów rozwoju instytucji opieki nad dziećmi w wieku do lat trzech, w tym zasady przyznawania dotacji celowej z budżetu państwa na dofinansowanie utworzenia lub funkcjonowania żłobków (art. 62),
• sprawozdawczość z zakresu opieki nad dziećmi w wieku do lat trzech (art. 64),
• zwolnienia podatkowe (art. 64b).

Wyżej wskazane przepisy wynikają bezpośrednio z Ustawy żłobkowej, która dodatkowo stanowi także podstawę do wydania rozporządzeń wykonawczych, w sposób szczegółowy regulujących wybrane aspekty funkcjonowania żłobków.

Ustawa z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców

Podmioty prowadzące żłobki niepubliczne, a przede wszystkim te planujące prowadzenie takiej placówki, powinny pamiętać, że zgodnie z przepisami działalność tego rodzaju jest formą działalności gospodarczej w rozumieniu Ustawy Prawo przedsiębiorców. Co więcej, do jej wykonywania wymagane jest spełnienie szczególnych warunków określonych przepisami prawa – w tym zwłaszcza dokonanie wpisu do rejestru żłobków i klubów dziecięcych. Omawiana Ustawa określa nie tylko podejmowanie działalności, ale także zasady jej wykonywania i ewentualnego zakończenia. Wśród ważniejszych kwestii uporządkowanych w tym akcie prawnym należy wskazać:

• możliwość wnioskowania przez przedsiębiorcę do właściwego organu lub właściwej państwowej jednostki organizacyjnej o wydanie wyjaśnienia co do zakresu i sposobu stosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie (interpretacja indywidualna) (art. 34),
• zasady podejmowania działalności (art. 17), zawieszania działalności (art. 22) i jej wykonywania (art. 19–21a),
• załatwianie spraw z zakresu działalności gospodarczej (art. 27–36),
• zasady prowadzenia działalności regulowanej (art. 43–44),
• ograniczenia kontroli działalności gospodarczej (art. 45–65).

Należy zwrócić uwagę, że znajomość Ustawy Prawo przedsiębiorców nie powinna kończyć się wyłącznie w części określającej zasady otrzymania wpisu do CEIDG, ponieważ ma ona zastosowanie w całym cyklu prowadzenia danej działalności gospodarczej przez przedsiębiorcę.

Ustawa z dnia 13 maja 2016 r. o przeciwdziałaniu zagrożeniom przestępczością na tle seksualnym i ochronie małoletnich

W obecnym stanie prawnym żłobki objęte są również regulacjami związanymi z ochroną małoletnich. Należy tu zwrócić uwagę zwłaszcza na konieczność wprowadzenia i aktualizowania standardów ochrony małoletnich oraz obowiązek weryfikowania w odpowiednich rejestrach osób podejmujących pracę w żłobku (bądź współpracujących ze żłobkiem).

Obowiązek wprowadzenia standardów ochrony małoletnich ma każdy organ zarządzający m.in. placówką opiekuńczą oraz organizator działalności opiekuńczej (rozdział 4b Ustawy). W standardach należy określić w szczególności:

• zasady zapewniające bezpieczne relacje między małoletnim a personelem placówki lub organizatora, a w szczególności zachowania niedozwolone wobec małoletnich,
• zasady i procedurę podejmowania interwencji w sytuacji podejrzenia krzywdzenia lub posiadania informacji o krzywdzeniu małoletniego,
• procedury i osoby odpowiedzialne za składanie zawiadomień o podejrzeniu popełnienia przestępstwa na szkodę małoletniego, zawiadamianie sądu opiekuńczego oraz w przypadku instytucji, które posiadają takie uprawnienia, osoby odpowiedzialne za wszczynanie procedury „Niebieskiej Karty”,
• zasady przeglądu i aktualizacji standardów,
• zakres kompetencji osoby odpowiedzialnej za przygotowanie personelu placówki lub organizatora do stosowania standardów, zasady przygotowania tego personelu do ich stosowania oraz sposób dokumentowania tej czynności,
• zasady i sposób udostępniania rodzicom albo opiekunom prawnym lub faktycznym oraz małoletnim standardów do zaznajomienia się z nimi i ich stosowania,
• osoby odpowiedzialne za przyjmowanie zgłoszeń o zdarzeniach zagrażających małoletniemu i udzielenie mu wsparcia;
• sposób dokumentowania i zasady przechowywania ujawnionych lub zgłoszonych incydentów lub zdarzeń zagrażających dobru małoletniego,
• zasady ustalania planu wsparcia małoletniego po ujawnieniu krzywdzenia.

Z kolei zgodnie z art. 21 ust. 1 Ustawy przed nawiązaniem z osobą stosunku pracy lub przed dopuszczeniem osoby do innej działalności związanej m.in. z wychowaniem, edukacją lub z opieką nad małoletnimi na pracodawcy lub innym organizatorze takiej działalności oraz na osobie, z którą ma być nawiązany stosunek pracy lub która ma być dopuszczona do takiej działalności, ciążą obowiązki określone w art. 21 ust. 2–8 Ustawy. Obowiązki te dotyczą konieczności przeprowadzenia weryfikacji w Rejestrze z dostępem ograniczonym lub w Rejestrze osób, w stosunku do których Państwowa Komisja do spraw przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich poniżej lat 15 wydała postanowienie o wpisie w Rejestrze, a także w Krajowym Rejestrze Karnym, bądź złożenia odpowiednich oświadczeń.

Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 13 grudnia 2024 r. w sprawie standardów opieki sprawowanej nad dziećmi w wieku do lat 3

1 stycznia 2026 r. w życie wchodzi nowy akt prawny –