STAN PRAWNY NA 25 LIPCA 2025

Jednym z obowiązków dyrektora szkoły występującego w roli pracodawcy wobec zatrudnionych nauczycieli jest zapewnienie dyscypliny pracy w kierowanej placówce. Funkcja ta, choć nieodzowna, często wywołuje kontrowersje. Trudno przecenić znaczenie dyscypliny w pracy szkoły – jej brak nie tylko utrudnia realizację celów wychowawczych, ale może również prowadzić do zagrożenia bezpieczeństwa uczniów. Z innej strony, środki dyscyplinujące stosowane przez dyrektora – w szczególności kary porządkowe – mogą być przez nauczycieli postrzegane jako niesprawiedliwe lub niewspółmierne do stopnia naruszenia obowiązków.

Przesłanki nałożenia kary porządkowej

Nauczyciele, podobnie jak pozostali pracownicy szkoły, zobowiązani są do przestrzegania ustalonej w danej placówce organizacji i porządku pracy (art. 108 § 1 Kodeksu pracy). Obowiązki te wynikają przede wszystkim z regulaminu pracy, jeśli został on wprowadzony, a w przypadku jego braku – nadal obowiązują, jednak na podstawie ogólnych przepisów prawa pracy.

Pracownik jest ponadto zobowiązany do:

1) przestrzegania przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy, w tym przepisów Rozporządzenia MEN w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach,

2) przestrzegania przepisów przeciwpożarowych,

3) stosowania się do przyjętych w zakładzie pracy zasad potwierdzania obecności oraz usprawiedliwiania nieobecności.

Naruszenie powyższych obowiązków stanowi podstawę do nałożenia kary porządkowej. Przykładowe uchybienia to:

1) nieprzestrzeganie ustalonej organizacji i porządku pracy,

2) naruszenie przepisów BHP lub przepisów przeciwpożarowych,

3) niestosowanie się do procedur potwierdzania obecności w pracy i usprawiedliwiania nieobecności,

4) samowolne opuszczenie pracy,

5) stawienie się do pracy w stanie nietrzeźwości, po użyciu alkoholu lub środków działających podobnie czy też spożywanie takich substancji w czasie pracy.

Nałożenie kary porządkowej na nauczyciela możliwe jest wyłącznie w przypadku spełnienia łącznie dwóch przesłanek:

1) doszło do naruszenia porządkowych obowiązków pracowniczych,

2) naruszenie to nastąpiło z winy pracownika.

Przez winę należy rozumieć możliwość postawienia pracownikowi zarzutu – może mieć ona charakter zarówno umyślny, jak i nieumyślny (np. wynikający z niedbalstwa). Nie każde uchybienie będzie zatem podstawą do zastosowania kary – niezbędna jest negatywna ocena zachowania pracownika.

Przykład

Nauczyciel otrzymał do użytku służbowego laptopa. Z powodu niedbalstwa – np. pozostawienia sprzętu w nieodpowiednich warunkach – doszło do jego uszkodzenia. W takiej sytuacji istnieje możliwość nałożenia na nauczyciela kary porządkowej, ponieważ niedbalstwo stanowi postać winy nieumyślnej. Inaczej byłoby, gdyby laptop uległ zniszczeniu mimo zachowania przez nauczyciela należytej staranności – np. sprzęt zabezpieczono w szafce, lecz mimo tego został zniszczony przez ucznia. Wówczas brak winy nauczyciela wyklucza możliwość nałożenia kary.

Rodzaje kar porządkowych i zasady ich stosowania wobec nauczycieli

Jeżeli spełnione zostały przesłanki odpowiedzialności porządkowej, dyrektor szkoły może nałożyć na nauczyciela jedną z kar porządkowych przewidzianych w art. 108 k.p. Do katalogu tych kar należą:

1) upomnienie,

2) nagana,

3) kara pieniężna.

Katalog powyższych kar ma charakter zamknięty, co oznacza, że dyrektor nie może zastosować wobec nauczyciela żadnej innej kary niż wskazana w przepisie. Naruszenie tej zasady stanowi wykroczenie przeciwko prawom pracownika zgodnie z art. 281 pkt 4 k.p.

Kary niemajątkowe – upomnienie oraz nagana – mogą być stosowane w każdym przypadku, który uzasadnia odpowiedzialność porządkową nauczyciela. Przyjmuje się, że upomnienie stosowane jest w przypadku lżejszych przewinień, natomiast nagana – w razie poważniejszych naruszeń obowiązków pracowniczych. Ostateczna decyzja w tym zakresie należy jednak do dyrektora, który ma swobodę wyboru rodzaju kary, bez konieczności zachowania jakiejkolwiek gradacji. W praktyce oznacza to, że możliwe jest nałożenie od razu kary nagany, nawet jeżeli nauczyciel wcześniej nie był karany.

Przykład 1