Fenomen myślenia już od dawna zajmuje uwagę wielu badaczy. Jednym z nich był Daniel Kahneman, laureat Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii, który pokusił się o dokonanie podziału na myślenie szybkie i wolne, czyli dwa odmienne systemy przetwarzania informacji. Typy te różnią się między sobą i pełnią odmienne funkcje. Ich działanie wygląda niemal tak, jakby w naszej głowie mieszkały dwie zupełnie różne osoby. Jaki jest ich wpływ na nasz sposób podejmowania decyzji i jak wykorzystać oba te systemy w pracy i codziennym życiu?
Myślenie umożliwia nam formułowanie nowych pojęć i rozwiązywanie problemów na podstawie dotychczas zebranej wiedzy. Mówimy zatem o toku myślenia, koncentracji, zdolności do myślenia abstrakcyjnego, poszerzaniu liczby pojęć i zainteresowań. Nasz mózg nieustannie zbiera informacje ze świata po to, aby służyły nam przy dokonywaniu właściwych wyborów – zarówno tych ważnych, jak i mniej istotnych.
Myślenie w różnych sytuacjach
Nasz mózg działa w taki sposób, że raz sprawdzone przez nas informacje nie muszą być już weryfikowane, a opierający się na nich proces myślenia przebiega następnie skróconą ścieżką, bez konieczności ponownego sprawdzania danych. Mamy wówczas do czynienia ze zautomatyzowanym procesem (nazywanym też heurystykami), który pozwala na dokonywanie uproszczonych ocen oraz sądów. W efekcie uruchamia się szybkie myślenie. Jeżeli jednak stykamy się z czymś po raz pierwszy, a więc mamy do czynienia ze zjawiskiem dla nas nowym, mózg potrzebuje zebrać wiele szczegółowych informacji, które się z nim wiążą. Wtedy proces trwa znacznie dłużej i jest energochłonny. Dlatego, aby zaoszczędzić czas i energię, mózg pomaga sobie, wychwytując podobieństwa.
Myśląc stereotypowo, upraszczamy problem, pozwalamy, by kierowały nami pierwsze wrażenia i odczucia, zakładając przy tym prawdopodobieństwo udanego powtórzenia tego, co sprawdziło się już w innych sytuacjach. Kiedy proces decyzyjny odbywa się w warunkach niepewności, a my nie mamy niezbędnych informacji na dany temat, zdajemy się na emocje. Jeśli nie dysponujemy fachową wiedzą, zastąpi nam ją intuicja i podsunie prawdopodobną, szacowaną, statystyczną odpowiedź. Czasem taka odpowiedź okazuje się trafna, niekiedy jednak prowadzi do popełniania błędów poznawczych.
Ważne!
Badacze Amos Tversky i Daniel Kahneman twierdzili, że wnioski wyciągamy na podstawie intuicji lub rozumowania. W sytuacji, w której intuicja nic nam nie podpowiada, nie zadziałają heurystyki, czyli uproszczone strategie myślowe, i nie mamy fachowej wiedzy, musimy podjąć trud szukania dobrego rozwiązania krok po kroku. Wchodzimy wówczas na ścieżkę wolnego, analitycznego myślenia. Kahneman po raz pierwszy przedstawił podział na myślenie szybkie i wolne (system 1 i system 2) w 2011 r. w swojej książce Pułapki myślenia. O myśleniu szybkim i wolnym.
