Aparat fotograficzny, odtwarzacz muzyki, nawigacja GPS, kalkulator – to tylko kilka urządzeń, które jest w stanie zastąpić nam smartfon. Dziś trudno sobie wyobrazić rzeczywistość bez niego, trzeba jednak pamiętać, że nadmierne korzystanie z telefonów komórkowych może zaburzać nasz cykl snu, sprzyjać depresji, a nawet generować agresywne zachowania. Co warto wiedzieć o uzależnieniu od smartfonów?

Oglądasz film w telewizji i jednocześnie machinalnie przeglądasz w telefonie media społecznościowe. Wstajesz rano i pierwszą rzeczą, po którą sięgasz, jest telefon komórkowy. Stoisz na światłach i w oczekiwaniu na zielony sygnał szybko sprawdzasz pocztę w telefonie, aby się upewnić, czy przypadkiem nie pojawiła się nowa wiadomość. Czujesz niepokój, gdy nie masz swojego telefonu pod ręką. Powyższe obrazki to codzienność wielu z nas.

Smartfony – pomimo ogromu ich zalet – całkowicie zawładnęły codziennym życiem ludzi na całym świecie. Nie da się jednak ukryć, że są one wyjątkowo podstępne, ponieważ pozornie pozwalają nam zaoszczędzić sporo czasu. Dzięki nim możemy bowiem szybko odpowiedzieć na e-maile, zapłacić rachunki czy kupić ubrania bez wychodzenia z domu. Tymczasem w rzeczywistości bardzo często stają się złodziejem naszego czasu i uwagi, a nawet – w skrajnych przypadkach – naszego szczęścia.

Nomofobia, czyli uzależnienie od telefonu komórkowego

Uzależnienie od telefonu komórkowego i social mediów dotyczy już nie tylko nastolatków, lecz także osób w niemal każdym wieku – zarówno kilkulatków, dorosłych, jak i seniorów. Takie wnioski płyną z przeprowadzonego w 2016 r. badania, które zostało opublikowane w czasopiśmie naukowym „Frontiers in Psychiatry”. Ze smartfonów korzysta już większość osób, a sama funkcja wykonywania połączeń telefonicznych wydaje się jedną z mniej ważnych. Dzięki tysiącom darmowych aplikacji współczesny smartfon potrafi dużo więcej, niż tylko dzwonić. Jest podstawowym narzędziem służącym do wirtualnego kontaktu, źródłem pozyskiwania informacji czy centrum zarządzania codziennymi sprawami.

Łatwa dostępność smartfonów rodzi jednak duży problem. Coraz więcej osób zwraca uwagę na uzależnienie od telefonów komórkowych, czyli na nomofobię (ang. no mobile phone phobia). Nie jest ona jednostką chorobową sklasyfikowaną w międzynarodowych kryteriach diagnostycznych, jednakże specjaliści zajmujący się zdrowiem psychicznym wspominają o niej coraz częściej. To rodzaj uzależnienia behawioralnego, które objawia się jako niepokój w sytuacjach, w których nie jesteśmy w stanie skorzystać ze smartfona. Nieprzyjemne symptomy nomofobii występują nie tylko w sytuacjach, w których nie mamy przy sobie telefonu, bo np. zapomnieliśmy wziąć go ze sobą, wychodząc z domu, lecz także wówczas, gdy jest on rozładowany albo nie mamy dostępu do sieci internetowej.

Trudno oszacować, jak wiele osób boryka się z nomofobią. To stosunkowo nowe zaburzenie lękowe, a wyniki badań na ten temat wykazują spore rozbieżności. Opublikowany w czasopiśmie „PLoS One” przegląd systematyczny 108 badań z 2021 r. wskazuje, że lęk przed brakiem dostępu do telefonu komórkowego dotyczy od 6 proc. do 73 proc. populacji. Odsetek osób zagrożonych tą specyficzną fobią waha się natomiast od 13 do 79 proc. Tak duży rozstrzał wyników bierze się nie tylko z różnic metodologicznych badań, lecz także z przyjętych kryteriów. Niektórzy z naukowców wyróżniają bowiem stopnie nomofobii i stosują inne kryteria oceny uzależnienia. Z większości eksperymentów wynikają jednak wnioski, że najbardziej podatni na nomofobię są młodzi ludzie, a odsetek uzależnionych kobiet jest większy niż mężczyzn.

Gdy boisz się, że coś cię ominie

Niepokój związany z brakiem dostępu do telefonu łatwo sobie wytłumaczyć. Boimy się, że nie będziemy mogli skontaktować się z bliską osobą, stracimy dostęp do ważnych notatek lub zagubimy się bez nawigacji GPS. Smartfon daje nam poczucie bezpieczeństwa i pewność, że nic nas nie ominie. Niestety dotyczy to nie tylko rzeczy istotnych. Lęk przed przegapieniem rzeczy ważnych, ciekawych lub satysfakcjonujących określany jest terminem FOMO (ang. fear of missing out).

Ważne!