STAN PRAWNY NA 15 LUTEGO 2023

Podstawowe cele wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia to rozpoznanie sposobu funkcjonowania danego dziecka w systemie szkolnym, określenie jego mocnych i słabych stron, zainteresowań, predyspozycji oraz trudności i przyczyn niepowodzeń edukacyjnych. Na tej podstawie wyznacza się dalsze kierunki do pracy edukacyjnej, terapeutycznej i wychowawczej, tak aby w pełni wykorzystać potencjał ucznia. Co warto wiedzieć o WOPFU?

Każde działanie podejmowane w celu poprawy funkcjonowania dziecka w środowisku edukacyjnym musi być ukierunkowane na określony cel. W szkole będzie nim osiągnięcie przez ucznia odpowiedniego poziomu wiedzy, umiejętności i kompetencji przewidzianych na każdy rok nauki. Są to oczywiście cele o najwyższym stopniu ogólności, na które składa się cała masa celów bardziej sprecyzowanych, przypisanych poszczególnym obszarom edukacyjnym i wychowawczym.

Droga do realizacji celów wyznaczonych przez system edukacji w zakresie sposobu i obszaru ich realizacji u każdego ucznia będzie przebiegała inaczej. Ma to szczególne znaczenie w przypadku dzieci posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Różnią je bowiem deficyty w zakresie sprawności w poszczególnych obszarach rozwoju, podobnie jak ich mocne strony i predyspozycje. Dlatego tak ważne jest poznanie indywidualnych potrzeb dziecka, aby móc skutecznie określić:

• obszar działań, a więc cel i zakres materiału edukacyjnego i wychowawczego (oraz terapeutycznego),
• sposób realizacji działań, czyli wybór odpowiednich dla danego dziecka metod i form pracy z nim.

Ważne!
Jedynie całościowa diagnoza skoncentrowana na możliwości realizacji powyższych celów będzie spełniała swoje zadanie. Musi ona stanowić podstawę do podejmowania rzeczywistych działań i tak też powinna być traktowana. To na jej podstawie będzie następnie tworzony indywidualny program pomocy dziecku, czyli indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny (IPET).

Specyfika WOPFU

Poznaniu charakterystyki dziecka ma pomóc wielospecjalistyczna ocena poziomu funkcjonowania ucznia, przez nauczycieli i specjalistów skrótowo nazywana WOPFU. Jest to całościowa, kompleksowa diagnoza zawierająca wszystkie informacje na temat sposobu funkcjonowania danego dziecka pochodzące z możliwie wszystkich źródeł (dokumentów, obserwacji, wywiadów).

Jak sama nazwa wskazuje, diagnoza ta:

• Jest wielospecjalistyczna: zawarte w niej informacje powinny uwzględniać konsultacje i badania uzyskane od wielu specjalistów oraz od pozostałych osób pracujących i przebywających z dzieckiem. Istotne jest skorzystanie z wiedzy psychologa i pedagoga pracujących w szkole, nauczycieli prowadzących zajęcia z uczniem, jego rodziców oraz specjalistów prowadzących diagnozę w poradni psychologiczno-pedagogicznej. To oni – jeśli będzie taka potrzeba – wydadzą orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, które będzie stanowiło podstawę do opracowania WOPFU.
• Ocenia poziom funkcjonowania: WOPFU określa obecny poziom funkcjonowania dziecka na podstawie dotychczas zebranych informacji, przyczyn trudności dziecka, a także możliwości jego dalszego rozwoju. Ocena ta powinna dotyczyć każdego obszaru funkcjonowania ucznia – a więc zarówno obszaru rozwojowego, jak i edukacyjnego oraz wychowawczego. W odniesieniu do każdego z nich powinna ona uwzględniać informacje na temat trudności danego dziecka, a także określać jego mocne strony i predyspozycje.
• Odnosi się do ucznia: ważne jest, kogo dotyczy diagnoza. Oczywiście mylne byłoby stwierdzenie, że diagnostę powinno jedynie interesować badanie samego dziecka, choć niewątpliwie to na jego funkcjonowaniu powinien się koncentrować. Należy jednak pamiętać o tym, że dziecko rozwija się w systemie rodzinnym, dlatego trzeba też zwrócić uwagę na funkcjonowanie wszystkich członków rodziny jako na wzajemnie oddziałującą na siebie sieć wzajemnych powiązań. Członkowie rodziny mają określone postawy, wartości, cele i wynikające z nich oczekiwania oraz wymagania wobec dziecka. Te z kolei nie pozostają bez wpływu na jego funkcjonowanie. Środowisko rodzinne dziecka może zatem sprzyjać podejmowanym działaniom edukacyjno-terapeutycznym albo je utrudniać.

Najprostszym przykładem, doskonale znanym wielu nauczycielom i specjalistom, jest współpraca szkoły z rodzicami ucznia. To od rodziców zależy, czy zechcą oni wyrazić zgodę na poddanie dziecka diagnozie w poradni psychologiczno-pedagogicznej. Wielu z nich chętnie wyraża taką zgodę i jest wdzięcznych nauczycielom za zauważenie potencjalnego problemu. Niektórzy z nich po rozmowie z nauczycielem czy wychowawcą sami zaprowadzają swoje dziecko do poradni, prosząc o takie badanie. Jednak nie jest to regułą. Nawet jeśli początkowo rodzice są chętni do współpracy, nie zawsze pozostają równie zaangażowani po otrzymaniu wystawionej przez poradnię diagnozy.

W sytuacji, w której istnieją podstawy do wydania przez poradnię orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, niektórzy rodzice mogą nie zgadzać się z jej treścią. Czasem próbują wręcz zaprzeczyć jej istnieniu i nie zgłaszają tego dokumentu do szkoły. W ten sposób chcą uniknąć etykietowania dziecka jako ucznia ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi lub sami nie potrafią pogodzić się z faktem, że rozwój ich dziecka nie przebiega tak, jak by sobie tego życzyli. W rzeczywistości poprzez takie działanie ograniczają jednak szanse pomocy swojemu dziecku.

Skąd można uzyskać informacje do diagnozy?

O pełnej, funkcjonalnej diagnozie, jaką jest WOPFU, można mówić jedynie wtedy, gdy zawarte w niej informacje będą dotyczyły każdego obszaru funkcjonowania dziecka i zostaną pozyskane z wielu rzetelnych źródeł. Dlatego koniecznie należy zastanowić się nad ich pochodzeniem i ich jakością.

Najważniejszym źródłem informacji o uczniu są oczywiście jego rodzice. To oni mają możliwość obserwowania i przez to poznawania dziecka już od chwili jego narodzin. W ich towarzystwie dziecko czuje się swobodnie, nie jest niczym skrępowane, co z kolei ułatwia rodzicom swobodną obserwację jego naturalnych reakcji na zróżnicowane sytuacje społeczne. Dzięki temu wiedzą doskonale, kiedy dziecko reaguje złością, przejawia agresję, wycofuje się, ale też odczuwa spokój, wykazuje zainteresowanie itp.