W przestrzeni edukacyjno-terapeutycznej coraz częściej spotykamy się z uczniami, którzy doświadczają trudności natury psychicznej. Kryzys psychiczny nie oznacza jednak słabości dziecka, lecz jest wyrazem przeciążenia, z którym nie potrafi sobie poradzić przy dotychczasowych zasobach. To sytuacja, która wymaga uważności, empatii i szybkiego wsparcia ze strony dorosłych. Jakie wsparcie możemy mu zapewnić?

Kryzys psychiczny można rozumieć jako moment, w którym dotychczasowa równowaga emocjonalna i psychiczna zostaje poważnie zachwiana. Osoba w kryzysie doświadcza silnego napięcia, które odbiera jej jasność myślenia, utrudnia dostrzeganie alternatywnych rozwiązań oraz ogranicza możliwość planowania i podejmowania skutecznych działań. W konsekwencji człowiek traci poczucie kontroli nad sytuacją i ma wrażenie, że nie jest w stanie samodzielnie poradzić sobie z trudnościami, które go spotkały.

Źródła kryzysy psychicznego

Źródła kryzysu mogą być różnorodne. Często wynikają one z nagłych wydarzeń życiowych, takich jak np. utrata bliskiej osoby, rozstanie, rozwód rodziców czy choroba. Kryzys może pojawić się również w związku z przeciążeniem obowiązkami, presją szkolną lub zawodową, a także trudnościami w relacjach z rówieśnikami czy rodziną. Ważnym czynnikiem są także zmiany rozwojowe, przejście z jednego etapu życia do kolejnego (np. rozpoczęcie nauki w szkole, wejście w okres dojrzewania), które bywa źródłem silnego stresu.

Nie bez znaczenia pozostają także czynniki wewnętrzne, takie jak np. niska samoocena, brak poczucia sprawczości czy długotrwałe doświadczanie napięcia emocjonalnego. Kryzys psychiczny jest więc sygnałem, że dotychczasowe sposoby radzenia sobie z trudnościami przestały wystarczać i potrzebujemy nowych narzędzi wsparcia i pomocy. Chociaż jest to doświadczenie bolesne, jednocześnie może stać się początkiem pozytywnej zmiany, jeśli osoba otrzyma adekwatną pomoc i przestrzeń do odbudowania poczucia bezpieczeństwa.

Jakie sygnały powinny zaniepokoić?

Dziecko w kryzysie psychicznym często przejawia zachowania, które są bagatelizowane lub mylone z buntem czy lenistwem. Warto zwrócić uwagę, jeśli dziecko bądź nastolatek:

• obwinia siebie – mówi o poczuciu bycia złym, gorszym, niepotrzebnym,
• przeżywa stałe uczucie smutku, beznadziejności, lęku lub drażliwości – jego nastrój zmienia się gwałtownie, można zaobserwować stany od euforii po rozpacz,
• odczuwa ciągłe zmęczenie i brak energii – pojawia się niechęć do wysiłku czy codziennych obowiązków,
• przestaje dbać o siebie – zaniedbuje higienę, wygląd lub ubiór,
• zgłasza dolegliwości somatyczne – bóle głowy, brzucha czy inne objawy bez wyraźnej przyczyny medycznej,
• częściej wypowiada się negatywnie – o świecie, ludziach, przyszłości,
• ma problemy ze snem – trudno mu zasnąć, budzi się w nocy, ma koszmary,
• zmienia się jego apetyt – je znacznie więcej lub znacznie mniej, co prowadzi do dużego przyrostu lub spadku masy ciała,
• ma gorsze wyniki w szkole – uczeń opuszcza zajęcia, ma trudności z koncentracją, nie radzi sobie z nauką,
• ma trudności w relacjach – dziecko wycofuje się społecznie, izoluje od rówieśników lub reaguje agresją,
• mówi o śmierci, bólu, odchodzeniu, szuka informacji na temat samobójstw, gromadzi leki, pisze listy pożegnalne,
• doświadcza silnych lęków, fobii lub kompulsywnych rytuałów,
• okalecza się – tnie skórę, oparza, zadaje sobie rany, nosi ubrania ukrywające blizny mimo pogody,
• porzuca dotychczasowe pasje i zainteresowania – wycofuje się z ulubionych aktywności.

Ważne!

Takie sygnały nie zawsze oznaczają zaburzenie psychiczne, ale zawsze wymagają uważności i reakcji dorosłych. Wczesne zauważenie trudności może zapobiec ich pogłębianiu się i pomóc dziecku odzyskać poczucie bezpieczeństwa.

Jak reagować?

Wczesne rozpoznanie sygnałów i odpowiednia reakcja mają istotne znaczenie. Warto pamiętać o kilku podstawowych krokach:

1. Rozmawiaj – z empatią, bez oceniania, pytaj o uczucia dziecka.
2. Obserwuj zmiany – zwłaszcza te nagłe i utrzymujące się dłużej.
3. Poszukaj specjalistycznego wsparcia – jeśli nie jesteś w stanie w pojedynkę udzielić pomocy dziecku, poproś o pomoc psychologa szkolnego, pedagoga lub też innego specjalistę ze swojej placówki, we współpracy z którym będziesz wspierać ucznia.
4. W sytuacji zagrożenia życia nie czekaj – poinformuj rodziców, że konieczne jest zgłoszenie się do szpitala psychiatrycznego; udanie się po specjalistyczną pomoc. Możesz również samodzielnie wezwać odpowiednie służby.

Podczas udzielania wsparcia uczniowi w kryzysie ważne jest, aby w pierwszej kolejności wspólnie poszukiwać możliwych rozwiązań. Rozmowa może rozpocząć się od pytań o to, co do tej pory pomagało dziecku w trudnościach i na czyje wsparcie mogło liczyć. Warto zachęcić ucznia do wyobrażenia sobie, jaką radę dałby komuś bliskiemu znajdującemu się w podobnej sytuacji. Takie spojrzenie z innej perspektywy pomaga zobaczyć nowe możliwości.