STAN PRAWNY NA 12 LISTOPADA 2025

Na stronie Rządowego Centrum Legislacji dostępny jest Projekt rozporządzenia w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych. Wydanie nowego rozporządzenia wynika m.in. z potrzeby usprawnienia prac zespołów orzekających w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, a także zwiększenia dostępności do pomocy specjalistycznej. Projekt jest obecnie na etapie opiniowania. Warto zapoznać się ze szczegółowymi założeniami tego dokumentu.

Podstawą prawną wydania omawianego Rozporządzenia jest art. 127 ust. 18 Prawa oświatowego, zgodnie z którym minister właściwy do spraw oświaty i wychowania określi, w drodze rozporządzenia, skład zespołów orzekających, tryb ich powołania, szczegółowe zasady działania tych zespołów, tryb postępowania odwoławczego oraz wzory orzeczeń i opinii o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Rozporządzenie powinno uwzględniać jak najpełniejszą realizację potrzeb dziecka lub ucznia, a także zapewnić możliwość dostosowania form wychowania przedszkolnego, form kształcenia oraz działań w ramach wczesnego wspomagania rozwoju do aktualnych możliwości psychofizycznych dziecka lub ucznia.

Nowy akt ma zastąpić obecnie obowiązujące Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 września 2017 r. w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych.

Uzasadnienie do wydania nowego aktu prawnego

Wydanie nowego rozporządzenia wynika z potrzeby usprawnienia prac zespołów orzekających i innych specjalistów w poradniach psychologiczno-pedagogicznych, a także zwiększenia dostępności do pomocy specjalistycznej. Ponadto zmiany ujęte w Projekcie rozporządzenia są swoistą odpowiedzią na zgłaszane od dawna postulaty dyrektorów publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych i szkół, rodziców uczniów oraz przedstawicieli związków zawodowych.

Uzasadnienie do Projektu podaje, że potrzeba zmian w zakresie organizacji pracy zespołów jest uzasadniona również rosnącą liczbą wniosków wpływających rokrocznie do publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych o wydanie opinii i orzeczeń. Liczba dzieci i uczniów wymagających specjalistycznego wsparcia edukacyjnego powiększa się, na co wskazują dane zgromadzone w systemie informacji oświatowej, ponieważ w ciągu ostatniej dekady liczba dzieci i młodzieży z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego wzrosła o 130 proc. – było ich 150 tys. w roku szkolnym 2015/2016 i 343 tys. w roku szkolnym 2024/2025, co wyraźnie wskazuje na zwiększone potrzeby w zakresie diagnozowania i orzekania w poradniach oraz właściwej organizacji i dostosowania procesu kształcenia.

W roku szkolnym 2024/2025 ponad 73 proc. dzieci z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego uczęszczało do przedszkoli i szkół ogólnodostępnych, zgodnie z decyzją ich rodziców. Najbardziej dynamicznie wśród dzieci z orzeczeniami o potrzebie kształcenia specjalnego rośnie liczba dzieci z autyzmem, w tym zespołem Aspergera, która w ciągu dziesięciu lat zwiększyła się ponad dziesięciokrotnie: w roku szkolnym 2013/2014 – 10 tysięcy, a w roku szkolnym 2023/2024 – 101 tysięcy. Sytuacja ta wymaga zapewnienia efektywnego wsparcia w procesie orzekania i kształcenia tej grupy dzieci i uczniów.

Ponadto w uzasadnieniu można przeczytać, że konieczność zaangażowania pracowników poradni w pracę zespołów orzekających działających w tych poradniach często wpływa na ograniczenie czasu, jaki ci pracownicy mogliby poświęcić na bezpośrednią pracę z dziećmi i ich rodzinami zgłaszającymi się po pomoc do poradni, inną niż proces diagnostyczny zmierzający do wydania orzeczenia czy opinii o wczesnym wspomaganiu rozwoju.

Ważne!

Prawidłowe funkcjonowanie zespołów, w tym wydawanie odpowiednich zaleceń oraz mniejsze obciążenie poradni, ma pozwolić na skuteczniejsze wspieranie rozwoju dzieci i ich pełniejsze uczestnictwo w zajęciach.

Projektowane zmiany

Projekt zakłada, że dzieci lub uczniowie z niepełnosprawnością dotyczącą niesłyszenia, słabego słyszenia, niewidzenia, słabego widzenia, autyzmu, w tym zespołu Aspergera, będą mogły uzyskać pomoc we wszystkich publicznych poradniach, zgodnie z ich właściwością terenową.

Należy zauważyć, że zgodnie z § 3 ust. 4 obecnie obowiązującego Rozporządzenia w sprawie orzeczeń i opinii wydawanych przez zespoły orzekające działające w publicznych poradniach psychologiczno-pedagogicznych orzeczenia i opinie dla wymienionych grup dzieci i uczniów wydawały jedynie poradnie wskazane przez kuratorów oświaty, za zgodą organów prowadzących te poradnie. Rozwiązanie przewidziane w § 3 ust. 1 Projektu rozporządzenia zakłada, że zespoły wydają orzeczenia i opinie dla dzieci i uczniów uczęszczających do przedszkoli, szkół i ośrodków, mających siedzibę na terenie działania poradni.

Poradnie, w których właściwość zespołów zostanie rozszerzona o działania związane z  wydawaniem orzeczeń dla dzieci i uczniów niesłyszących, słabosłyszących, niewidomych, słabowidzących oraz z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera, będą zobowiązane do dostosowania warunków działania do wymagań z dotychczasowego brzmienia § 3 ust. 5 uchylanego Rozporządzenia, w terminie do dnia 1 września 2026 r.

W przypadku poradni, w których dotychczas działały wyłącznie zespoły, o których mowa w § 3 ust. 4 obecnie obowiązującego Rozporządzenia, organ prowadzący określi ich teren działania. Jednocześnie poradnie te będą mogły nadal wydawać orzeczenia dla dzieci i uczniów z niepełnosprawnościami słuchu i wzroku oraz z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera.

Ważne!

Wprowadzenie tych rozwiązań ma zwiększyć dostępność usług poradni psychologiczno-pedagogicznych oraz skrócić czas oczekiwania na diagnozę i uzyskanie opinii lub orzeczenia.

Kolejna zmiana ma charakter porządkujący i polega na wskazaniu, że orzeczenia i opinie dla dzieci i młodzieży posiadających zezwolenie, o którym mowa w art. 37 ust. 1 Prawa oświatowego, będą wydawać zespoły orzekające działające w publicznych poradniach właściwych ze względu na siedzibę przedszkola lub szkoły, której dyrektor wydał to zezwolenie (§ 3 ust. 2 Projektu). Nadmienić należy, że zezwolenie z art. 37 ust. 1 Prawa oświatowego dotyczy spełniania obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego poza przedszkolem oraz obowiązku szkolnego poza szkołą.

Zespół orzekający, formułując orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, będzie określał wpływ realizacji obowiązku szkolnego lub nauki poza szkołą na prawidłowy rozwój psychospołeczny dziecka. Rozwiązanie to ma wspierać rodziców w podejmowaniu decyzji dotyczących formy realizacji obowiązku szkolnego lub nauki przez dziecko poza szkołą.

Warto również zwrócić uwagę na § 4 ust. 2 projektowanego rozporządzenia, bowiem regulacja ta zakłada, że w skład zespołu orzekającego wchodzą inni specjaliści, w szczególności lekarze, tyflopedagog lub rehabilitant wzroku, suropedagog, logopeda, fizjoterapeuta, terapeuta lub psychoterapeuta uzależnień albo inne osoby posiadające kwalifikacje w zakresie pedagogiki specjalnej, jeżeli ich udział w pracach zespołu jest niezbędny. Oznacza to zwiększoną elastyczność w ustalaniu składu zespołu.