Dla przedszkoli publicznych

Przed 1 września 2025 r. nie istniały przepisy, które wprost określałyby zasady wypłaty wynagrodzenia za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe, więc w tym zakresie konieczne było stosowanie aktualnie obowiązujących interpretacji, które często były ze sobą niezgodne. 

Można tu przywołać Uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 29 marca 1989 r. (III PZP 53/88), w której wskazano, że zamieszczenie w planie organizacyjnym godzin ponadwymiarowych przypadających w dniach ustawowo wolnych od pracy oraz w dniach wolnych od pracy i w okresach przerw w pracy szkoły ustalonych w przepisach o organizacji roku szkolnego, w których nie odbywają się zajęcia dydaktyczne lub wychowawcze, nie uprawniało do wynagrodzenia za nieodbyte godziny ponadwymiarowe.

Inne zdanie wyraził natomiast MEN w odpowiedzi z 10 czerwca 2009 r. na interpelację nr 9686, stwierdzając, że nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia za godziny ponadwymiarowe nieprzepracowane z powodu uczestnictwa w przeprowadzeniu sprawdzianu ósmoklasisty. Jeżeli bowiem w arkuszu organizacyjnym szkoły przewidziano godziny ponadwymiarowe w dniach, w których przeprowadzany jest sprawdzian, to z całą pewnością należy nauczycielowi wypłacić wynagrodzenie za te godziny. Ta interpretacja była jednak niezgodna ze stanowiskiem Departamentu Strategii Ministerstwa Edukacji Narodowej wyrażonym 27 stycznia 2009 r. w opinii (DS-WPZN-RD-400-66/09), z której wynikało, że wynagrodzenie przysługuje za godziny faktycznie zrealizowane.

Można tu jeszcze wspomnieć o opinii Regionalnej Izby Obrachunkowej w Opolu z 5 stycznia 2023 r. (sygn. NA.III-422-21/2022), w której RIO odpowiadało na pytanie, czy nauczycielowi, który przebywa poza granicami kraju jako opiekun młodzieży podczas wyjazdu w ramach Programu Erasmus+, należy się wynagrodzenie przysługujące za pracę w godzinach ponadwymiarowych, jeżeli godziny te nie zostały zrealizowane w ramach prowadzenia zajęć lekcyjnych w szkole. W ocenie RIO należało udzielić twierdzącej odpowiedzi na to pytanie, wskazując, że nauczycielowi, który nie zrealizował przydzielonych mu godzin ponadwymiarowych z przyczyn od niego niezależnych, lecz leżących po stronie szkoły, przy jednoczesnym wykazaniu przez tego pracownika gotowości do pracy w godzinach ponadwymiarowych, przysługiwać będzie wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe. 

Oczywiście nie wszystkie z tych orzeczeń i opinii dotyczą wprost przedszkola, ale poglądem, który ostatecznie przeważał na gruncie poprzedniego stanu prawnego i jak najbardziej przedszkola dotyczył, był ten, zgodnie z którym regulacją, która przyznaje prawo do wynagrodzenia pomimo niewykonania pracy, jest art. 81 § 1 Kodeksu pracy, zgodnie z którym pracownikowi za czas niewykonywania pracy, jeżeli był do niej gotowy, a doznał przeszkód z przyczyn dotyczących pracodawcy, przysługuje wynagrodzenie wynikające z jego osobistego zaszeregowania, określonego stawką godzinową lub miesięczną. 

Jakkolwiek przepis ten znajduje się w przepisach Kodeksu pracy, a więc w podstawowym akcie prawnym, który reguluje zasady prawa pracy w odniesieniu do różnych grup pracowników, to jednak godziny ponadwymiarowe są instytucją właściwą dla nauczycieli, a więc powinny być uregulowane w sposób całościowy bądź to w nauczycielskiej pragmatyce służbowej, jaką jest Karta nauczyciela, bądź w regulaminach wynagradzania nauczycieli. Fakt, że art. 81 Kodeksu pracy był stosowany przy interpretacji, że wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje również w przypadku ich niezrealizowania, o ile przyczyny niezrealizowania tych godzin nie leżą po stronie nauczyciela, też był efektem przyjęcia konkretnej interpretacji. 

Zmiany od 1 września 2025 r.

W tym zakresie jednak obowiązujące regulacje Karty nauczyciela wprowadzają istotną zmianę, bowiem od 1 września 2025 r. regulacja art. 35 ust. 3d KN stanowi, że wynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe przysługuje za przydzielone i zrealizowane godziny zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych. Jest to zasada ogólna, na mocy której wyłączone zostaje wynagradzanie nauczycieli w przypadku, gdy godziny ponadwymiarowe nie zostały zrealizowane. 

Ważne!
Wynagrodzenie nie przysługuje niezależnie od tego, z jakich przyczyn doszło do niezrealizowania godzin. Nawet w przypadku, gdy nie zostały one zrealizowane z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, czyli przedszkola, nadal wynagrodzenie nie będzie przysługiwać. Może się tak wydarzyć przykładowo, jeżeli grupa będzie na wycieczce, a godziny ponadwymiarowe realizuje nauczyciel, który na tej wyciecze nie jest obecny. 

Jest to zatem bardzo istotna modyfikacja Karty nauczyciela, która będzie w istotny sposób wpływać na realizację nauczycielskiego stosunku pracy. Wyobraźmy sobie bowiem taką sytuację, jak wspomniana wyżej wycieczka czy też wyjście wychowanków, uregulowane w § 2a Rozporządzenia MENiS z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach. Zgodnie z tym przepisem dyrektor albo upoważniona przez niego osoba prowadzą rejestr wyjść grupowych uczniów, które to wyjścia nie są wycieczkami. Są to wyjścia do parku, na place zabaw, czyli jednodniowe aktywności uczniów. Jeżeli takie wyjście prowadzone z opiekunem oddziału przedszkolnego wypadnie w godzinach, w których z tą grupą miał mieć godziny ponadwymiarowe inny nauczyciel, to obecnie nie otrzyma on za te godziny ponadwymiarowe wynagrodzenia. Jest to bardzo istotna zmiana w stosunku do stanu prawnego, jaki obowiązywał do 31 sierpnia 2025 r., gdy takie godziny były traktowane jako niezrealizowane z przyczyn leżących po stronie pracodawcy, a więc wynagrodzenie za nie jak najbardziej przysługiwało.