Chociaż przepisy dotyczące awansu zawodowego nauczycieli uległy nowelizacji już kilka lat temu, a dokładnie 1 września 2022 r., to w praktyce zmieniona procedura awansowa budzi w dalszym ciągu liczne wątpliwości, zarówno wśród nauczycieli, jak i dyrektorów. Poniżej przedstawiono najważniejsze zagadnienia związane z odbywaniem awansu zawodowego na stopień nauczyciela mianowanego według obecnie obowiązujących regulacji prawnych, z uwzględnieniem obowiązków dyrektorów jednostek oświatowych w tym zakresie.

W obecnym stanie prawnym procedura awansu zawodowego nauczyciela początkującego na stopień nauczyciela mianowanego odbywa się na podstawie przepisów:

• Karty nauczyciela,
• Rozporządzenia MEiN z dnia 6 września 2022 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli.

Obowiązujące przepisy wskazują, że warunkiem nadania nauczycielowi początkującemu stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego jest:

• spełnienie wymagań kwalifikacyjnych, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 KN oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 2 i 3 (chodzi o Rozporządzenie MEiN z dnia 14 września 2023 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli; natomiast w przypadku nauczycieli szkół artystycznych zastosowanie znajduje Rozporządzenie MKDNiS z dnia 3 września 2021 r. w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli szkół artystycznych i placówek artystycznych),
• odbycie przygotowania do zawodu nauczyciela, podczas którego nauczyciel doskonali umiejętności praktyczne oraz pogłębia wiedzę teoretyczną niezbędną do wykonywania zawodu nauczyciela,
• posiadanie co najmniej dobrej oceny pracy uzyskanej w ostatnim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela (natomiast w przypadkach, o których mowa w art. 9fa ust. 11 i 13 oraz art. 9g ust. 7b KN – w ostatnim roku odbywania dodatkowego przygotowania do zawodu nauczyciela), z wyjątkiem nauczycieli, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1c KN (nauczyciele skierowani przez ministra właściwego ds. oświaty i wychowania do pracy w szkołach działających na podstawie Konwencji o Statucie Szkół Europejskich),
• uzyskanie pozytywnej opinii o przeprowadzonych zajęciach,
• zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną, podczas którego sprawdza się spełnianie przez nauczyciela wymagań dotyczących wiedzy i umiejętności niezbędnych do efektywnego realizowania obowiązków nauczyciela, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 9g ust. 10 KN (Rozporządzenie MEiN z dnia 6 września 2022 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli).

Rozpoczęcie przygotowania do zawodu nauczyciela

Odbycie przygotowania do zawodu nauczyciela stanowi jeden z warunków otrzymania przez nauczyciela początkującego stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego. Inaczej niż w przypadku odbywania przez nauczyciela stażu, przygotowanie do zawodu nauczyciela nie musi rozpoczynać się z początkiem roku szkolnego. Oznacza to, że przygotowanie do zawodu nauczyciela może być realizowane także przez nauczyciela, który zostanie zatrudniony w ciągu roku szkolnego. Obecnie obowiązujące przepisy nie nakładają również na nauczyciela obowiązku składania do dyrektora jakiegokolwiek wniosku – przygotowanie do zawodu nauczyciela rozpoczyna się bowiem z mocy prawa. Jedynym warunkiem jego odbywania jest pozostawanie w zatrudnieniu w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami. Oznacza to, że nauczyciel początkujący, który zostanie zatrudniony w wymiarze niższym niż 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, nie będzie mógł odbywać przygotowania do zawodu nauczyciela. Wyjątkowo, jeżeli nauczyciel będzie zatrudniony w kilku szkołach, a w żadnej z nich nie będzie miał więcej niż 1/2 etatu, łącznie jednak wymiar jego zajęć we wszystkich szkołach będzie stanowił co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć dla danego stanowiska, będzie możliwe odbywanie przygotowania do zawodu nauczyciela. Wówczas organ sprawujący nadzór pedagogiczny powinien wyznaczyć dyrektora szkoły, który będzie wykonywał czynności związane z odbywaniem przez nauczyciela przygotowania do zawodu nauczyciela, w tym do powołania mentora, dokonania oceny pracy oraz wskazania nauczycielowi właściwego organu do złożenia wniosku o podjęcie postępowania egzaminacyjnego (art. 22 ust. 3 i 4 KN).

Warto również pamiętać, że począwszy od września 2023 r., przygotowanie do zawodu nauczyciela może też odbywać nauczyciel zatrudniony w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć na podstawie art. 10 ust. 3 KN (zgodnie z tym przepisem w szczególnych przypadkach uzasadnionych potrzebami szkoły z osobą rozpoczynającą pracę w szkole na podstawie art. 10 ust. 2 KN, legitymującą się wymaganym poziomem wykształcenia, lecz nieposiadającą przygotowania pedagogicznego, może być nawiązany stosunek pracy, o ile osoba ta zobowiąże się do uzyskania przygotowania pedagogicznego w trakcie pierwszego roku pracy w szkole).

W zdecydowanej większości przypadków czas trwania przygotowania do zawodu nauczyciela będzie wynosił trzy lata i dziewięć miesięcy. Wyjątkowo, w przypadku nauczycieli początkujących, którzy:

1) posiadają stopień naukowy (przez stopień naukowy powinno się rozumieć stopień naukowy lub stopień w zakresie sztuki, o których mowa w art. 177 ust. 1 pkt 1 Ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, a więc stopień doktora lub stopień doktora habilitowanego) lub

2) przed nawiązaniem stosunku pracy w szkole w Rzeczypospolitej Polskiej prowadzili zajęcia w szkole za granicą (należy przez to rozumieć prowadzenie przez nauczyciela szkoły za granicą zajęć z języka polskiego, historii, geografii oraz innych przedmiotów nauczanych w języku polskim w szkołach funkcjonujących w systemach oświaty innych państw lub nauczanych w innych formach przez organizacje społeczne zarejestrowane za granicą)

– możliwe jest odbycie przygotowania do zawodu nauczyciela w wymiarze dwóch lat i dziewięciu miesięcy. W takim jednak przypadku konieczne jest złożenie przez nauczyciela do dyrektora szkoły oświadczenia o wymiarze, w jakim zamierza odbyć przygotowanie do zawodu nauczyciela. Należy to uczynić nie później niż do zakończenia roku szkolnego w drugim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela. W tym przypadku decyzja o tym, jak długo będzie trwać przygotowanie do zawodu nauczyciela, podejmowana będzie przez nauczyciela, a nie dyrektora szkoły.

Natomiast w przypadku nauczyciela, który:

1) przed nawiązaniem stosunku pracy w szkole był nauczycielem akademickim i legitymował się co najmniej trzyletnim okresem pracy w uczelni lub

2) w dniu nawiązania po raz pierwszy stosunku pracy w szkole posiadał co najmniej pięcioletni okres pracy i znaczący dorobek zawodowy

– dyrektor szkoły może wyrazić zgodę na odbywanie przygotowania do zawodu nauczyciela w wymiarze dwóch lat i dziewięciu miesięcy. Nauczyciel ten powinien jednak złożyć do dyrektora szkoły wniosek o wyrażenie zgody na odbywanie przygotowania do zawodu nauczyciela w skróconym wymiarze, nie później niż do zakończenia roku szkolnego w drugim roku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela.

Ważne!

W tym przypadku decyzja o skróceniu okresu przygotowania do zawodu nauczyciela będzie podejmowana przez dyrektora szkoły (nauczyciel może jedynie wnioskować o jego skrócenie, ale dyrektor nie ma obowiązku przystać na takie rozwiązanie). Dyrektor powinien rozważyć, czy posiadane przez nauczyciela kwalifikacje i doświadczenie zawodowe uzasadniają podjęcie decyzji o skróceniu okresu przygotowania do zawodu nauczyciela.

Do wskazanych wyżej okresów odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela należy wliczać okresy zatrudnienia w szkole w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami. Natomiast do okresu odbywania przygotowania do zawodu nie zlicza się okresów nieobecności nauczyciela w pracy trwającej nieprzerwanie dłużej niż 30 dni, z wyjątkiem okresów urlopu wypoczynkowego.

Warto także zwrócić uwagę na brzmienie przepisów przejściowych, zawartych w art. 10 ust. 6 i 7 Ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o zmianie ustawy Karta nauczyciela oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z nimi nauczycielom, którzy:

1) do 31 sierpnia 2022 r. uzyskali stopień nauczyciela kontraktowego, lecz do 31 sierpnia 2027 r. nie uzyskali stopnia nauczyciela mianowanego według starych przepisów (obowiązujących do 31 sierpnia 2022 r.),

2) do 31 sierpnia 2022 r. nie uzyskali stopnia nauczyciela kontraktowego

– do okresu odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela wlicza się okres dotychczasowego zatrudnienia nauczyciela w szkole w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć zgodnie z wymaganymi kwalifikacjami, z wyłączeniem okresów nieobecności nauczyciela w pracy trwających nieprzerwanie dłużej niż 30 dni, z wyjątkiem okresów urlopu wypoczynkowego. W przypadku odbywania przygotowania do zawodu nauczyciela w wymiarze, o którym mowa w:

1) art. 9ca ust. 1 KN w brzmieniu od 1 września 2022 r. (nauczyciel odbywający przygotowanie na zasadach ogólnych w wymiarze 3 lat i 9 miesięcy) – okres wliczany do okresu przygotowania do zawodu nauczyciela nie może być dłuższy niż 3 lata,

2) art. 9ca ust. 2 i 4 KN w brzmieniu od 1 września 2022 r. (nauczyciele posiadający odpowiednio stopień naukowy, będący nauczycielem akademickim bądź posiadający znaczący dorobek zawodowy, odbywający przygotowanie do zawodu nauczyciela w skróconym wymiarze 2 lat i 9 miesięcy) – okres wliczany do okresu przygotowania do zawodu nauczyciela nie może być dłuższy niż 2 lata.

Przydzielenie nauczycielowi początkującemu mentora

Przepis art. 9ca ust. 11 KN przewiduje obowiązek dyrektora przydzielenia nauczycielowi odbywającemu przygotowanie do zawodu nauczyciela, spośród nauczycieli mianowanych lub dyplomowanych, mentora. Należy pamiętać, że mentorem nie może być nauczyciel zajmujący stanowisko kierownicze. Wyjątkiem są przedszkola, szkoły i placówki, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 1a i 2 KN (a więc szkoły niepubliczne oraz szkoły publiczne prowadzone przez osoby fizyczne i osoby prawne niebędące JST), oraz szkoły artystyczne, w których mentorem może być również nauczyciel mianowany lub dyplomowany zajmujący stanowisko kierownicze.

Zadania mentora zostały wymienione w sposób enumeratywny w art. 9ca ust. 1 KN. Jest on zobowiązany do:

1) wspierania na bieżąco nauczyciela w procesie wdrażania do pracy w zawodzie, w tym zapoznania go z dokumentacją przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej oraz innymi dokumentami obowiązującymi w szkole,