Zmysły odgrywają fundamentalną rolę w naszym życiu, dzięki nim możemy odbierać, przetwarzać i interpretować bodźce – zarówno z otoczenia, jak i te pochodzące z naszego ciała. Zmysłami, nad których obecnością zazwyczaj się nie zastanawiamy, są dotyk, równowaga i czucie głębokie, nazywane zmysłami bliskimi. Choć swoją rolę odgrywają dyskretnie i niemal niezauważalnie, to bez nich wiele doświadczeń nie byłoby możliwych.
Zmysł słuchu i wzroku są często uznawane za najistotniejsze zmysły w naszym życiu. Trudno się temu dziwić, zważywszy na to, że to one dostarczają nam najwięcej informacji o otaczającym świecie. Dzięki nim możemy obserwować otoczenie, usłyszeć odgłosy ulicy, rozpoznać znajome twarze, głosy czy ulubiony utwór muzyczny w radiu, co przekłada się na poczucie bezpiecznego funkcjonowania w codziennym środowisku.
Zmysł węchu i smaku, choć nierzadko traktowane jako zmysły drugoplanowe, wzbogacają nasze codzienne życie, pozwalając cieszyć się np. aromatem ulubionych potraw, zapachem natury czy świeżo upieczonego, domowego ciasta. Na co dzień korzystamy z różnych zmysłów, nie zawsze będąc tego świadomym. Wyróżniamy nie tylko wzrok, słuch, węch czy smak, ale także zmysł dotyku, równowagi i czucia głębokiego (zwane zmysłami bliskimi).
Znaczenie zmysłów bliskich
Zmysły bliskie nazywane są również zmysłami pierwotnymi lub podstawowymi. Zmysł dotyku znany jako czucie powierzchniowe, zmysł czucia głębokiego określany jako propriocepcja oraz zmysł równowagi zwany przedsionkowym rozwijają się i dojrzewają już na początkowych etapach życia płodowego.
Twórczyni integracji sensorycznej J. Aryes wielokrotnie podkreślała, jak ważne dla podwalin zdrowego rozwoju dziecka jest funkcjonowanie zmysłów bliskich i jak istotną rolę odgrywają one w procesie regulacji emocji, ruchu oraz koncentracji. Można powiedzieć, że tworzą podstawę do harmonijnego rozwoju dziecka, stanowiąc fundament uczenia się oraz sprawnego funkcjonowania w otoczeniu. Czym wyróżniają się zatem zmysły bliskie?
- Zmysł dotyku (czucie powierzchniowe)
Zmysł dotyku jest jednym z podstawowych zmysłów. Jako zmysł zewnętrzny umożliwia odbieranie bodźców poprzez skórę. Jest niezbędny w rozwoju umiejętności czuciowych i ruchowych. Dzięki niemu odczuwamy temperaturę, nacisk, ból czy kształt przedmiotów. Ma również wpływ na rozwój fizyczny i poznawczy dziecka.
- Zmysł czucia głebokiego (propriocepcja)
Czucie głębokie to jeden ze zmysłów bliskich, który informuje o tym, co się dzieje wewnątrz naszego ciała. Dzięki receptorom znajdującym się mięśniach, stawach, więzadłach i ścięgnach możliwe jest rozpoznanie schematu własnego ciała, czucia położenia i ruchu swoich kończyn. Receptory czucia głębokiego pozwalają nam prowadzić ruch, regulować napięcie mięśniowe, wykonywać codzienne czynności, takie jak chodzenie, siadanie, posługiwanie się przedmiotami.
- Zmysł równowagi (przedsionkowy)
