Wczesne wspomaganie rozwoju dzieci jest jedną z pierwszych form wspierania dzieci z niepełnosprawnościami. Zajęcia te mogą mieć zarówno indywidualny, jak i grupowy charakter. Wspierają one dziecko nie tylko jako jednostkę, ale mają także potencjał rozwijania kompetencji komunikacyjnych i społecznych. Nie sposób więc przecenić ich terapeutycznej roli.
Potrzeba wczesnego wspomagania rozwoju dzieci (WWRD) staje się obecnie coraz większym wyzwaniem. Wynika to nie tylko z liczby dzieci, które takiego wsparcia potrzebują, ale także ze znaczenia tego typu zajęć – koncentrują się one na jak najwcześniejszym udzieleniu wsparcia. Z jednej strony placówek organizujących zajęcia WWRD jest coraz więcej, z drugiej zaś prowadzenie wspomnianej terapii wymaga mierzenia sił placówki na jej zamiary. Ta wczesna interwencja terapeutyczna powinna być logiczną i naturalną kontynuacją aktywności typowych dla dziecka przed rozpoczęciem edukacji szkolnej. To bowiem okres dynamicznych zmian i dużej plastyczności mózgu, co wspiera działania o charakterze kompensacyjnym i korekcyjnym.
Formalna rola poradni w rozpoczęciu działań WWRD jest bezdyskusyjna, ponieważ wydawana przez nią opinia o potrzebie wczesnego wspomagania rozwoju dziecka jest podstawą do organizacji wsparcia. W tym artykule akcent położony zostanie wyłącznie na ten wymiar pracy poradni, który odnosi się do wspierania rodziców i dzieci. Poniżej prezentujemy kilka wskazówek, jak można realizować to zadanie.
Po pierwsze: dobry plan
Punktem wyjścia dla podjęcia działań jest wielospecjalistyczna ocena funkcjonowania dziecka i diagnoza trudności rozwojowych, bowiem na tej podstawie opracowany jest indywidualny program wczesnego wspomagania rozwoju dziecka. Choć wspomniany dokument stanowi wielospecjalistyczny plan działania, nie jest niezmienny, wręcz przeciwnie – stale poddawany jest analizie i jeżeli potrzeby lub możliwości dziecka zmieniają się, plan ten powinien być do tych zmian dopasowany.
Do głównych celów tworzenia wspomnianych programów zaliczyć można:
- wielopłaszczyznowe stymulowanie rozwoju dziecka, zarówno w sferze poznawczej, osobowościowej, społeczno-emocjonalnej, jak i motorycznej,
- rozwijanie kompetencji komunikacyjnych,
- profilaktykę wtórnych zaburzeń rozwojowych,
- podniesienie jakości życia dziecka,
- pedagogizację rodziców, zwłaszcza w kontekście zapoznania z wybranymi metodami pracy.
Po drugie: wsparcie rodziców
Warto pamiętać, że choć indywidualny program WWRD jest opracowany przez specjalistów z poradni psychologiczno-pedagogicznej, realizują go oni przy wsparciu rodziców. Dlatego istotnym punktem rozpoczęcia pracy w ramach programu jest skonsultowanie go z rodzicami, a potem systematyczny instruktaż jak prawidłowo prowadzić ćwiczenia. Choć rodzice nie są terapeutami dziecka, bez ich wsparcia same zajęcia dziecka w poradni mogą nie być wystarczające. Zrozumiałe jest także, że rodzice muszą wyrazić zgodę na prowadzenie zajęć i ich plan. Równie istotna wydaje się świadomość, że zalecenie WWRD bywa często początkiem terapeutycznej drogi dziecka, a tym samym stanowi dla rodziców moment rozpoczęcia procesu adaptacji do jego niepełnosprawności. To czas, w którym większość informacji o dziecku dotyczy trudności i słabych stron, a rodzice skupiają się na wyzwaniach i problemach, jak również obawiają się niepewnej przyszłości. Może być to także moment kwestionowania diagnozy, podważania kompetencji specjalistów i planowanych działań.
Dlatego istotnym wyzwaniem przed rozpoczęciem programu wsparcia dziecka jest umiejętne wsparcie jego rodziców lub pokierowanie ich do innych specjalistów. Cel tego działania to rozwijanie konstruktywnej postawy wobec niepełnosprawności dziecka, a czasem także redefiniowanie ról w małżeństwie (co zapobiega częstemu zjawisku przeciążenia zadaniami opiekuńczymi matki), jak również rekonstrukcja wizji rodzicielstwa („żałoba” po zdrowym dziecku). Rodzice w zderzeniu z informacją o niepełnosprawności dziecka często zapominają o sobie, nie dostrzegając zależności między swoimi emocjami a jakością ich relacji z dzieckiem. Dlatego właśnie wsparcie emocjonalne rodziców jest tak istotne.
Ważne!
