STAN PRAWNY NA 19 CZERWCA 2023 Nauczyciel kontraktowy jako wicedyrektor – możliwe problemy z awansem zawodowym Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, autor komentarza do Ustawy o systemie oświaty oraz licznych publikacji z zakresu prawa oświatowego, prawa pracy, finansów publicznych i funkcjonowania samorządu terytorialnego, uznany prelegent i szkoleniowiec, wykładowca toruńskiej i bydgoskiej Wyższej Szkoły Bankowej, główny specjalista w Wydziale Oświaty w Urzędzie Miasta w Dąbrowie Górniczej, przez lata tworzył trzon Wydziału Nadzoru Prawnego Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 900), • Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o zmianie ustawy Karta nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1730), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz in-ne stanowisko kierownicze w publicznym przedszkolu, publicznej szkole podstawowej, publicznej szkole ponadpodstawowej oraz publicznej placówce (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 1449 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 stycznia 2023 r. zmieniające roz-porządzenie w sprawie wymagań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca sta-nowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w publicznym przedszkolu, pu-blicznej szkole podstawowej, publicznej szkole ponadpodstawowej oraz publicznej placówce (Dz.U. z 2023 r. poz. 108), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 26 lipca 2018 r. w sprawie uzy-skiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 2200). Wymagania stawiane wicedyrektorom jednostek oświatowych, w tym wicedyrektorom przed-szkoli, określone zostały w Rozporządzeniu MEN z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie wyma-gań, jakim powinna odpowiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w publicznym przedszkolu, publicznej szkole podstawowej, publicznej szkole po-nadpodstawowej oraz publicznej placówce. Jeśli przyjrzymy się im się dokładniej, to okaże się, że akt ten w znacznej mierze nie tyle określa nowe kwalifikacje, ile odsyła do tych, które zostały sformułowane dla dyrektorów. Nie jest to kwestią przypadku, ponieważ w myśl art. 68 ust. 9 Prawa oświatowego w przypadku nieobecności dyrektora zastępuje go wicedyrektor, a dopiero gdy w danym przedszkolu nie powołano wicedyrektora – inny nauczyciel przed-szkola wyznaczony przez organ prowadzący. Regulacja ta oznacza, że wicedyrektor, jeśli został w przedszkolu powołany, zastępuje z mocy prawa dyrektora we wszystkich jego obowiązkach, a zastępstwo to jest ograniczone jedynie okresem kadencji samego dyrektora. Możliwe jest więc – przynajmniej teoretycznie – aby wicedyrektor zastępował dyrektora w okresie jego przebywania na urlopie dla poratowania zdrowia, następnie na urlopie wypoczynkowym, a dalej w czasie choroby, co w sumie może trwać nawet kilka lat. Dlatego wymagania wobec wicedyrektorów są tak wysokie, ponieważ wicedyrektor, zastępując dyrektora, musi posiadać zbliżone do niego kwalifikacje. Zgodnie z § 8 ww. Rozporządzenia stanowisko wicedyrektora publicznego przedszkola może zajmować nauczyciel mianowany lub dyplomowany, który spełnia łącznie następujące wy-magania: • posiada co najmniej czteroletni staż pracy pedagogicznej na stanowisku nauczyciela lub czteroletni staż pracy dydaktycznej na stanowisku nauczyciela akademickiego, • uzyskał przed powierzeniem stanowiska wicedyrektora: o co najmniej bardzo dobrą ocenę pracy w okresie ostatnich pięciu lat pracy albo o w przypadku nauczyciela akademickiego – pozytywną ocenę pracy w okresie ostatnich czterech lat pracy w uczelni; • spełnia wymagania określone w § 1 pkt 1 i 5–11. Ostatni z punktów dotyczy właśnie wymogów stawianych dyrektorom. Zastosowane w tym wypadku, oznaczają, że wicedyrektor: • posiada wykształcenie wyższe i tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera lub rów-norzędny, oraz przygotowanie pedagogiczne i kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczyciela w danym przedszkolu, • spełnia warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania pracy na stanowisku kierow-niczym, • ma pełną zdolność do czynności prawnych i korzysta z pełni praw publicznych, • nie był prawomocnie ukarany karą dyscyplinarną, oraz nie toczy się przeciwko niemu postępowanie dyscyplinarne, • nie był skazany prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne prze-stępstwo skarbowe, • nie toczy się przeciwko niemu postępowanie o przestępstwo ścigane z oskarżenia pu-blicznego, • nie był karany zakazem pełnienia funkcji związanych z dysponowaniem środkami pu-blicznymi, o którym mowa w art. 31 ust. 1 pkt 4 Ustawy o odpowiedzialności za naru-szenie dyscypliny finansów publicznych, • w przypadku cudzoziemca – posiada znajomość języka polskiego poświadczoną na zasadach określonych w Ustawie o języku polskim, ukończył studia pierwszego stopnia, studia drugiego stopnia lub jednolite studia magisterskie, na kierunku filologia polska lub jest tłumaczem przysięgłym języka polskiego. Istotny jest także § 8 ust. 2 ww. Rozporządzenia, w świetle którego stanowisko wicedyrektora publicznego przedszkola, z wyjątkiem przedszkola specjalnego, może zajmować również na-uczyciel mianowany lub dyplomowany, który: • posiada wykształcenie wyższe i tytuł zawodowy licencjata, inżyniera lub równorzędny, oraz przygotowanie pedagogiczne i kwalifikacje do zajmowania stanowiska nauczy-ciela w danym przedszkolu, • spełnia wymagania określone w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz § 1 pkt 5–11. Są to nieco obniżone wymogi dotyczące poziomu wykształcenia (licencjat). W pozostałym zakresie Rozporządzenie przywołuje te same regulacje. Aby sprawować więc funkcję wicedy-rektora nauczyciel musi posiadać – niezależnie od tytułu zawodowego czy naukowego – sto-pień awansu nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego. Sprawę tę komplikują jednak przepisy przejściowe, zawarte w Rozporządzeniu MEiN z dnia 10 stycznia 2023 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wymagań, jakim powinna odpo-wiadać osoba zajmująca stanowisko dyrektora oraz inne stanowisko kierownicze w publicznym przedszkolu, publicznej szkole podstawowej, publicznej szkole ponadpodstawowej oraz publicznej placówce. W § 2 ust. 1 pkt 2 tego aktu przeczytamy, że do 31 sierpnia 2027 r. sta-nowisko wicedyrektora publicznego przedszkola może zajmować również nauczyciel, który przed 1 września 2022 r. uzyskał stopień nauczyciela kontraktowego. Regulacja przejściowa odwołuje się ponadto do standardowych wymagań Rozporządzenia z dnia 11 sierpnia 2017 r., w związku z czym wicedyrektor musi m.in.: • posiadać o najmniej czteroletni staż pracy pedagogicznej na stanowisku nauczyciela lub czteroletni staż pracy dydaktycznej na stanowisku nauczyciela akademickiego, • posiadać wykształcenie wyższe i tytuł zawodowy magistra, magistra inżyniera lub równorzędny, oraz przygotowanie pedagogiczne i kwalifikacje do zajmowania stano-wiska nauczyciela w danym przedszkolu, • spełniać warunki zdrowotne niezbędne do wykonywania pracy na stanowisku kierow-niczym. W tym zakresie wymogi wyglądają identycznie, jak te przywołane na wstępie. Ważne! Rozporządzenie przejściowe obniża jedynie wymagania dotyczące stopnia awansu zawodo-wego. Do 31 sierpnia 2027 r. wicedyrektorem może być nauczyciel kontraktowy. Nie jest wymagane posiadanie stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego lub dyplomo-wanego. Pomimo reformy awansu zawodowego z września 2022 r. posiadanie stopnia nauczyciela kontraktowego nadal jest możliwe. Stanowią o tym inne przepisy przejściowe – Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o zmianie ustawy Karta nauczyciela oraz niektórych innych ustaw, która w art. 10 ust. 1 wskazuje, że nauczyciele, którzy do 31 sierpnia 2022 r. uzyskali stopień nauczyciela kontraktowego, lecz do tego dnia nie uzyskali stopnia nauczyciela mianowanego, stopień nauczyciela mianowanego uzyskują według przepisów dotychczasowych, czyli Karty nauczyciela w brzmieniu obowiązującym przed 1 września 2022 r. Obniżenie wymogów dla wicedyrektorów umożliwia zajmowanie tego stanowiska przez oso-by, które nie uzyskały jeszcze stopnia nauczyciela mianowanego lub dyplomowanego, ale w pewnych okolicznościach może to uniemożliwić takiemu wicedyrektorowi zdobycie wyż-szego stopnia awansu. Chodzi oczywiście o przypadek zastępowania z mocy art. 68 ust. 9 Prawa oświatowego dyrektora w razie jego nieobecności. Awans zawodowy nauczycieli kontraktowych według zasad obowiązujących przez 1 września 2022 r. oznacza konieczność zastosowania przepisów Rozporządzenia MEN z dnia 26 lipca 2018 r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli, te jednak rodzą kilka problemów w ich zastosowaniu: 1. Nauczyciel kontraktowy dołącza plan rozwoju zawodowego do wniosku o rozpoczęcie stażu. Dyrektor, w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia zajęć, zatwierdza plan rozwoju zawodowego albo zwraca go nauczycielowi do poprawienia wraz z pisemnym zalece-niem wprowadzenia niezbędnych zmian. Jeżeli wicedyrektor zastępowałby dyrektora, to na tym etapie musiałby sam sobie zatwierdzić plan rozwoju zawodowego, co sta-nowi oczywisty konflikt interesów. 2. W trakcie stażu dyrektor obserwuje i omawia z nauczycielem co najmniej jedne pro-wadzone przez niego zajęcia. Pojawia się tu podobny konflikt interesów, ponieważ wprzedszkolach, w których wicedyrektor zastępuje dyrektora w czasie jego nieobec-ności, musiałby obserwować własne zajęcia. 3. W trakcie stażu nauczyciel może wprowadzać zmiany w planie rozwoju zawodowego za zgodą dyrektora. Ponownie wicedyrektor musiałby zatwierdzać własne zmiany w planie rozwoju zawodowego. Lista ta nie wyczerpuje problemów. Zgodnie z art. 9c ust. 4 KN w brzmieniu obowiązującym przez 1 września 2022 r. nauczycielowi kontraktowemu odbywającemu staż dyrektor przy-dziela opiekuna spośród nauczycieli mianowanych lub dyplomowanych. Wicedyrektor, zastę-pując dyrektora, sam sobie przydzielałby opiekuna. Wreszcie też wicedyrektor będący nau-czycielem kontraktowym i zastępujący dyrektora sam sobie ustalałby ocenę dorobku zawo-dowego. Ważne! Konflikty interesów nie wystąpią, jeżeli nie zajdzie konieczność zastępowania dyrektora. W sytuacji przeciwnej ich mnogość powoduje, że wicedyrektora będący nauczycielem kon-traktowym nie może realizować awansu zawodowego do czasu, gdy zastępowany dyrektor wróci do pracy.